VN mãi vẫn chưa thể là kinh tế thị trường

Bà Phạm Chi Lan cho rằng VN chưa thể là nền kinh tế thị trường nếu doanh nghiệp tư nhân vẫn bị phân biệt đối xử.

Nghiên cứu của Viện Faser Institure (Canada) cho thấy chỉ số tự do kinh tế tổng thể (tiến công giá mức độ tự do thị trường) của VN đang ở mức trung bình khi ngang với Trung Quốc và thấp hơn một số nước ASEAN.

Tuy nhiên, tại cuộc hội thoại về thiết chế kinh tế thị trường VN ngày 29/7, chuyên gia Phạm Chi Lan cho rằng mức độ tự do thị trường ở VN trên thực tế thấp hơn mức trung bình như số liệu Faser đưa ra.

Theo bà, các chỉ số thống kê của tổ chức toàn cầu thường phụ thuộc hệ thống pháp luật, chính sách, văn phiên bản mới được ban hành để tiến công giá mức độ thay đổi và cởi mở của môi trường kinh doanh. “Số lượng văn phiên bản mới được ban hành nhiều nhưng khoảng cách từ mồm tới tay còn xa vời”, bà Lan nói.

Bà san sẻ, quyết nghị 19 từ năm 2014 và gần đây chuyển thành quyết nghị 02 được ban hành hằng năm đều nói về cải thiện môi trường kinh doanh với ý thức ưu tiên hàng đầu là tháo gỡ rào cản môi trường kinh doanh. “Năm nào cũng đề cập tháo gỡ, tới giờ vẫn không xong”, bà nói.

Theo các chuyên gia, nền kinh tế thị trường VN còn nhiều vấn đề thể hiện rõ nhất qua khoảng cách và sự phân biệt đối xử với các loại hình doanh nghiệp. Theo đó, doanh nghiệp quốc gia được ưu tiên khác lạ, sau đó là đầu tư nước ngoài và sau hết doanh nghiệp tư nhân, bà nói.

Một số doanh nghiệp tư nhân lớn làm được nhờ vào mối quan hệ thân hữu. “Không thì không có cách nào tiếp cận được với nguồn lực của quốc gia”, bà Lan phát biểu.

không dừng lại ở đó, theo bà, khu vực tư nhân chính thức chưa bao giờ đạt được 10% GDP thì chưa thể gọi là kinh tế thị trường thực sự.

Bà Phạm Chi Lan phát biểu tại sự kiện sáng 29/7. Ảnh: Đại học kinh tế quốc dân.

Bà Phạm Chi Lan phát biểu tại sự kiện sáng 29/7. Ảnh: Đại học kinh tế quốc dân.

Cùng ý kiến, ông Trần Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện cai quản kinh tế trung ương (CIEM) nói rằng ở màn chơi kinh tế thị trường, vai trò quốc gia và vai trò thị trường không thể tách rời và đối nghịch nhưng mà phải té sung cho nhau. Nếu mức độ phát triển thị trường của nền kinh tế và hiệu lực chính phủ đều tốt thì đó mới có thể coi là là nền kinh tế thị trường tốt.

Tuy nhiên ông tiến công giá cả nhì chỉ số này của VN đều chưa tốt. “Kinh tế thị trường của chúng ta méo mó. Cả vai trò quốc gia và vai trò thị trường đều rất kém”, ông nói.

Để phát triển kinh tế thị trường, ông nói rằng VN cần cải cách sở hữu và cải cách vai trò của quốc gia. Tư duy quốc gia điều hành phát triển kinh tế xã hội cần thay đổi, chỉ nên điều hành ở những lĩnh vực quan yếu. không dừng lại ở đó khi chuyển sở hữu sang kinh tế thị trường, cần cải cách để có thiết chế bảo vệ quyền sở hữu tài sản của doanh nghiệp và người dân, ông nói.

Ông Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện quản lý kinh tế trung ương (CIEM) phát biểu. Ảnh: Đại học kinh tế quốc dân.

Ông Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện cai quản kinh tế trung ương (CIEM) phát biểu. Ảnh: Đại học kinh tế quốc dân.

Trên thực tế đây là câu chuyện không hề mới và được nhắc đi nhắc lại trong hàng chục năm qua. Ông Nguyễn Đức Thành, Cố vấn trưởng VEPR nói rằng, việc cải cách toàn bộ vướng mắc quá nhiều nên có thể tập trung vào việc cải cách sở hữu trí tuệ thay vì sở hữu nói chung.

Như việc thay đổi sở hữu trong lĩnh vực đất đai rất khó thực hiện nên ông đề xuất các giải pháp đơn giản hơn như đảm bảo quyền sở hữu trí tuệ trong các lĩnh vực phi vật chất như nghệ thuật, giáo dục, công nghệ. Với sáng tạo, nếu không đảm bảo được sở hữu trí tuệ rõ ràng, không phát triển được kinh tế, ông nói.

Ông Nguyễn Văn Đáng (Học viện chính trị quốc gia TP HCM) cho biết việc chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường ở VN gặp các rào cản về truyền thống, ý chí của công quyền. không dừng lại ở đó, kinh tế tự do tuyệt đối như ở Mỹ cũng thể hiện nhiều mặt trái về bất đồng đẳng xã hội hay các tiêu xài lĩnh vực y tế trở thành đắt đỏ với nhiều người dân.

Đồng ý kiến, chuyên gia Nguyễn Minh Phong cho rằng khủng hoảng 2008 hay Covid-19 là minh chứng cho thấy mô hình tự do tuyệt đối kiểu Mỹ cũng không phải là mô hình thành công.

Rất nhiều lãnh đạo trên toàn cầu phê phán sự tự do quá quắt trong một nền kinh tế. Vì vậy, VN không thể trông chờ vào một mô hình chuẩn mực nào nhưng mà cần một mô hình phối hợp của nhì bàn tay là thị trường và quốc gia, ông Phong nói. Ở đó, mô hình thành công phải để ý tới tính đồng bộ về mặt chính sách, hài hoà các lợi ích kinh tế, chính trị, mội trường và lợi ích quốc gia là ưu tiên hàng đầu.

Quỳnh Trang