Ủy ban Kinh tế: Giá điện VN thủng thẳng thay đổi

Ủy ban Kinh tế Quốc hội tiến công giá cơ cấu biểu giá điện bất cập nhiều năm nhưng thủng thẳng thay đổi và có sự lệch pha trong quy hoạch điện.

Ngày 16/9, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh công bố Thường vụ Quốc hội thực trạng phát triển điện lực tới năm 2030, sau phiên giải trình của Bộ công thương nghiệp cách đây hơn một tuần.

Giá điện chưa theo thị trường

Uỷ ban Kinh tế cho rằng, việc giá điện VN chưa theo thị trường, còn bù chéo giữa khách hàng sinh sản với sinh hoạt, thương nghiệp… nên khó thu hút đầu tư vào lĩnh vực năng lượng.

Chẳng hạn, giá mua điện từ nguồn năng lượng tái tạo hiện cao hơn so với từ nguồn năng lượng truyền thống (nhiệt điện, thủy điện lớn, …). Tập đoàn Điện lực VN (EVN) đang được quốc gia giao mua toàn bộ sản lượng điện từ các dự án điện năng lượng tái tạo với mức giá do quốc gia quy định. Như vậy, phung phí bù giá cho năng lượng tái tạo đang được hòa chung với phung phí của ngành điện, chưa tách rõ ràng trong hóa đơn tiền điện. “Khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng lên thì thành phần bù giá sẽ ngày càng tăng và xúc tiến lớn tới phung phí giá thành ngành điện”, công bố của Uỷ ban Kinh tế nhận xét.

Không chỉ vậy, theo cơ quan này, cơ cấu biểu giá bán lẻ điện xây dựng từ năm 2014 đã lộ những bất cập, chưa thích hợp với thực tế tiêu thụ điện của các nhóm khách hàng, nhưng lại thủng thẳng thay đổi.

Uỷ ban Kinh tế yêu cầu đẩy nhanh lộ trình thực hiện thị trường mua, bán điện cạnh tranh, hợp đồng mua bán điện trực tiếp giữa nhà sinh sản và khách hàng tiêu thụ, cơ chế đấu thầu, đấu giá với dự án đầu tư năng lượng tái tạo, năng lượng mới.

“Cần xoá bỏ mọi rào cản để đảm bảo giá điện sáng tỏ do thị trường quyết định, không thực hiện bù chéo giữa các nhóm khách hàng, giữa các vùng, miền và nhanh chóng xây dựng giá điện nhị thành phần”, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế chốt lại.

Quy hoạch điện quá ‘cứng’

Ngoài bất cập về giá điện, công bố của Ủy ban Kinh tế dành nhiều thời lượng nói về sự “lệch pha” giữa quy hoạch và phát triển thực tế, dẫn chứng từ phát triển quá nóng nguồn điện năng lượng tái tạo, nhất là điện mặt trời.

Theo ông Nguyễn Hồng Thanh, các dự án điện mặt trời không phát triển trong nhiều năm liền, nhưng khi có chính sách giá khuyến khích thì “chỉ trong thời kì ngắn đã phát triển bùng nổ, vượt xa quy hoạch”. Tại quy hoạch điện VII điều chỉnh, công suất điện mặt trời tới năm 2020 là 850 MW, song thực tế đã tăng gần 6,2 lần, đạt 5.245 MW vào tháng 8 năm nay.

Ông Vũ Hồng Thanh - Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế của Quốc hội. Ảnh: Cổng thông tin Quốc hội.

Ông Vũ Hồng Thanh – Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế của Quốc hội. Ảnh: Cổng thông tin Quốc hội.

Quy hoạch điện VII và điện VII điều chỉnh đưa ra quy định “cứng” về quy mô, thời khắc vận hành và các tòa tháp điện lực đã hạn chế nguyên tắc thị trường trong chọn nhà đầu tư, làm giảm tính linh hoạt. Việc lập quy hoạch quá “cứng” đã không đảm bảo sự cân đối giữa cơ cấu nguồn, lưới điện dẫn tới nguy cơ VN thiếu điện trong 5 năm tới.

Mặt khác, nhiều dự án lớn, nhập vai trò quan yếu trong đảm bảo nguồn điện dự kiến đưa vào vận hành thời đoạn 2016-2020 bị thủng thẳng tiến độ. Theo kết quả rà soát mới đây, tổng công suất các dự án nguồn điện có thể đưa vào vận hành trong thời đoạn 2016-2020 chỉ đạt 15.500 MW, tức gần 72% quy hoạch.

Nhu cầu điện tăng cao nhưng tăng trưởng nguồn điện 5 năm gần đây giảm đáng kể, bình quân chỉ đạt 8% một năm. nhị nguồn điện đóng góp lớn trong tỷ trọng cơ cấu nguồn là thuỷ điện và nhiệt điện than cũng giảm tuần tự bình quân 5% và 10% một năm.

Các dự án lưới điện gặp nhiều vướng mắc về phóng thích mặt bằng nên lưới điện giải tỏa công suất cũng thủng thẳng tiến độ theo, xúc tiến tới khối lượng đầu tư chung của lưới truyền tải. “Công suất nguồn điện có nơi thừa, chưa giải tỏa hết trong khi đó lại có nguy cơ thiếu điện tổng thể trên diện rộng”, ông Thanh nói thêm.

Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia đã chỉ rõ danh mục các dự án được đầu tư theo từng năm, đảm bảo cân đối cung cầu điện trên từng vùng miền, ưu tiên các dự án gần tâm phụ tải để tăng cường bình yên cung ứng, giảm phung phí đầu tư lưới và giảm tổn thất truyền tải. Tuy nhiên, sau 4 năm, nhiều dự án đã không được thực hiện do một số địa phương không đồng ý làm điện than, một số lại yêu cầu bửa sung các trung tâm điện khí mới.

Uỷ ban Kinh tế cũng cho rằng, việc không tuân thủ nghiêm túc quy hoạch phát triển điện lực cũng làm cho hệ thống điện phát triển mất cân đối, xúc tiến tới độ tin cậy, ổn định và hiệu quả của ngành điện.

Trước thử thách thiếu điện, Uỷ ban Kinh tế yêu cầu, quy hoạch điện VIII phải có tầm nhìn dài hạn, tính dự báo đúng đắn cao và bám sát phương hướng quyết nghị 55 của Bộ Chính trị về chiến lược phát triển năng lượng tới 2030, tầm nhìn tới 2045; đảm bảo cơ cấu hợp lý giữa các nguồn điện truyền thống (điện than, khí, năng lượng tái tạo…).

Trước sự bùng nổ các dự án năng lượng tái tạo, nhất là điện mặt trời, cơ quan túc trực của Thường vụ Quốc hội yêu cầu tính toán đồng bộ với xây dựng lưới điện để giải vây công suất, tránh lãng phí và có hướng dẫn cụ thể về điện mặt trời áp mái cũng như các loại hình khác như trên mặt đất, đồng ruộng… tránh lợi dụng chính sách.

Với nhiệt điện, cơ quan này khuyến khích các dự án đồng bộ từ khâu cung ứng, lưu trữ nhiên liệu và xây dựng nhà máy trên cơ sở giá bán điện xác định thông qua đấu thầu. Phát triển điện khí theo hướng ưu tiên sử dụng nguồn khí trong nước; phát triển nhanh nhiệt điện khí sử dụng LNG, đưa thành nguồn cung ứng điện năng quan yếu, tương trợ cho điều tiết hệ thống.

Còn với điện than, Uỷ ban Kinh tế nhấn mạnh ưu tiên những tổ máy công suất lớn, hiệu suất cao, sử dụng công nghệ tiền tiến, tiến bộ như công nghệ siêu tới hạn. “Kiên quyết đóng cửa với các nhà máy công nghệ lỗi thời gây ô nhiễm môi trường”, Chủ nhiệm Vũ Hồng Thanh nhấn mạnh.

Anh Minh