thương nghiệp với Trung Quốc – ‘di sản’ khó Trump để lại cho Biden

Ông Biden sẽ phải đương đầu với những tình huống khó xử bắt nguồn từ cuộc ‘tiến công’ thương nghiệp nhiều năm của Tổng thống Trump chống lại Trung Quốc.

Ngoài đại dịch chết người và một nền kinh tế suy yếu, Tổng thống trúng cử Joe Biden sẽ thừa hưởng một thử thách nữa khi nhậm chức vào năm tới. Đó là mối quan hệ của Mỹ với nền kinh tế lớn thứ nhì toàn cầu.

Tổng thống Trump đã áp thuế đối với hàng trăm tỷ USD vật phẩm từ Trung Quốc, áp đặt các lệnh trừng trị đối với các đơn vị nước này và hạn chế các doanh nghiệp Trung Quốc mua công nghệ của Mỹ.

Tất cả tạo thành cuộc tiến công kéo dài nhiều năm, nhằm buộc Bắc Kinh thay đổi các hoạt động thương nghiệp của họ. Trump không có dấu hiệu bỏ cuộc trong những ngày sau rốt tại vị. Tuần trước, ông đã ban hành lệnh cấm đầu tư vào các đơn vị Trung Quốc có quan hệ quân sự.

Khi nắm quyền, Biden sẽ phải đưa ra các quyết định nan giải, bao gồm có duy trì thuế quan với hàng hóa nhập khẩu trị giá 360 tỷ USD của Trung Quốc, vốn đã làm tăng tiêu pha cho các doanh nghiệp và người tiêu sử dụng Mỹ; có nên nới lỏng các khoản thuế đó để đổi lấy nhượng bộ về các vấn đề kinh tế hay các mặt khác như chuyển đổi khí hậu.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình chuẩn bị bước vào cuộc họp với Tổng thống Mỹ Donald Trump nhân hội nghị thượng đỉnh của G20 tại Nhật Bản năm 2020. Ảnh: NYT.

chủ toạ Trung Quốc Tập Cận Bình sẵn sàng bước vào cuộc họp với Tổng thống Mỹ Donald Trump nhân hội nghị thượng đỉnh của G20 tại Nhật khách du lịch dạng năm 2020. Ảnh: NYT.

Biden sẽ cần phải tiếp cận thận trọng. Ông và các cố vấn của mình coi nhiều giải pháp của Trump là vụng về, tốn kém và không chiến lược. Họ nói rằng muốn thực hiện cách tiếp cận thông minh hơn, bằng cách hợp tác với Trung Quốc về một số vấn đề như sự nóng lên toàn cầu và đại dịch, trong khi cạnh tranh với họ về vị trí lãnh đạo công nghệ và đối đầu về thương nghiệp không vô tư.

Nhưng ngay cả khi họ rời khỏi cách tiếp cận trừng trị của Trump, chính quyền Biden vẫn sẽ cần duy trì đòn bẩy với Trung Quốc để hoàn thành các mục tiêu chính sách của riêng mình. Chính quyền mới cũng sẽ phải đương đầu với căng thẳng từ các nhà lập pháp ở cả nhì đảng, những người coi Trung Quốc là mối đe dọa bình yên quốc gia và đã ban hành luật nhằm trừng trị Bắc Kinh vì vi phạm hoạt động kinh tế cũng như một số vấn đề khác.

“Đây có thể sẽ là một thời đoạn tiếp tục không kiên cố trên mặt trận Mỹ -Trung”, Myron Brilliant, Phó chủ toạ điều hành của Phòng thương nghiệp Mỹ cho biết. “Không nghi ngờ gì khi Tổng thống Trump đã ứng dụng lập trường rắn rỏi với Trung Quốc và điều này có nhẽ không mang lại cho Tổng thống trúng cử Biden nhiều sự linh hoạt về chính trị ngay từ đầu. Nhưng chúng tôi mong đợi một sự khởi đầu đáng kể trong giọng điệu, phong cách và quy trình”, ông nói.

Biden đưa ra rất ít cụ thể về kế hoạch của mình cho mối quan hệ Mỹ – Trung, ngoài việc muốn mộ các đồng minh như châu Âu và Nhật khách du lịch dạng để gây căng thẳng buộc Trung Quốc thực hiện cải cách kinh tế, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Ông cũng cam kết dành nhiều nguồn lực hơn để nâng cao năng lực sinh sản, phát triển cơ sở hạ tầng và công nghệ của Mỹ, nhằm đảm bảo Mỹ giữ được lợi thế trước Trung Quốc, khi nước này đầu tư lớn vào các lĩnh vực như viễn thông, trí tuệ nhân tạo và chất bán dẫn.

Nhưng ông sẽ phải đương đầu với căng thẳng từ cả nhì đảng để không quay lại cách tiếp cận nhưng ông và nhiều người tiền nhiệm đã ứng dụng trước đó, khi nỗ lực chuyển đổi các phương thức kinh tế của Trung Quốc bằng cách đưa nước này hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu.

Giống như nhiều đảng viên Dân chủ và Cộng hòa trong những năm 1990 và đầu những năm 2000, Biden cho rằng việc hội nhập Trung Quốc vào hệ thống thương nghiệp toàn cầu sẽ buộc Bắc Kinh phải chơi theo luật lệ quốc tế. Năm 2000, ông bỏ thăm đồng ý quan hệ thương nghiệp thông thường vĩnh viễn với Trung Quốc, mở đường cho việc nước này gia nhập WTO.

Năm 2016, Trump trúng cử tổng thống một phần do lớn tiếng bác bỏ bỏ cách tiếp cận đó, cho rằng Mỹ cần cô lập chứ không phải hòa nhập với Bắc Kinh. nhì thập kỷ sau, Biden thừa nhận rằng Trung Quốc đã khai thác hệ thống quốc tế và nói Mỹ phải “rắn rỏi với Trung Quốc”.

Quốc hội Mỹ cũng tương đối thống nhất về lập trường rắn rỏi đối với Trung Quốc. Hàng trăm dự luật liên quan tới nước này đang được lưu hành, bao gồm một số nỗ lực của lưỡng đảng nhấn mạnh vào việc cạnh tranh với Trung Quốc bằng cách đầu tư vào các ngành như máy tính lượng tử và trí tuệ nhân tạo.

Một lĩnh vực được chú trọng là thỏa thuận thương nghiệp nhưng Trump đã ký với các quan chức Trung Quốc vào đầu năm 2020. Trong khi Trung Quốc chủ yếu giữ cam kết mở cửa thị trường cho các đơn vị Mỹ và các cố vấn của ông Trump tiếp tục bảo vệ hiệp nghị, thì Bắc Kinh đã chậm chạp tiến độ so với cam kết mua thêm 200 tỷ USD hàng hóa và dịch vụ vào cuối năm tới.

Bắc Kinh gần đây đã tán thành chính sách tự cường hơn về công nghệ và quân đội để tự bảo vệ mình trước một nước Mỹ đối đầu hơn, cũng như tiến tới củng cố các quan hệ đối tác kinh tế khác. Hôm 15/11, Trung Quốc đã ký hiệp nghị Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), giúp củng cố hình ảnh của Trung Quốc như một cường quốc kinh tế thống trị trong khu vực.

Việc Biden ngã nhiệm các vị trí chính sách đối ngoại và thương nghiệp có thể giúp xác định cách tiếp cận của ông đối với Trung Quốc. Hiện chưa rõ ông đề cử ai cho những công việc quan yếu như Ngoại trưởng, Bộ trưởng thương nghiệp và Đại diện thương nghiệp Mỹ.

Bất kể đoạn đường nào, các doanh nghiệp, nhà kinh tế học và những người khác đang hy vọng vào một chiến lược ngặt nghèo hơn của Biden dành cho Trung Quốc. Các đảng viên Dân chủ và Cộng hòa ghi nhận Trump đã thu hút sự lưu ý tới các mối đe dọa bình yên của Trung Quốc và các hành vi kinh tế không vô tư của nước này. Nhưng các phản ứng của Trump lại không nhất quán.

“Chính quyền Trump chưa bao giờ đưa ra một chiến lược thương nghiệp ngặt nghèo, toàn diện và gắn kết”, M. Lee, chủ toạ của Viện Chính sách Kinh tế cho biết. Theo bà Lee, có nhiều khí cụ để ứng phó với Trung Quốc và bà muốn thấy “chính quyền Biden phải chu đáo và có chiến lược về cách sử dụng chúng”.

Tổng thống đắc cử Joe Biden. Ảnh: NYT.

Tổng thống trúng cử Joe Biden. Ảnh: NYT.

Một số chuyên gia đang thúc giục ông Biden thực hiện một cách tiếp cận có sắc thái hơn. Trong một thông tin được công bố hôm 16/11, 29 chuyên gia về Trung Quốc và các chuyên gia khác mời gọi các nhà hoạch định chính sách tăng cường nghiên cứu và phát triển (R&D), duy trì sự cởi mở của các trường đại học Mỹ và nền kinh tế, nhằm duy trì tài năng cạnh tranh với Trung Quốc.

Đề xuất được đưa ra bởi vì nhóm công việc thuộc Trung tâm Trung Quốc Thế kỷ 21 tại Đại học California. Họ lập luận rằng Mỹ đã để cho vai trò lãnh đạo công nghệ của mình bị xói mòn do thiếu kinh phí cho R&D, trong khi phản ứng thái quá trước các mối đe dọa từ Trung Quốc theo cách đã làm tổn hại tới triển vọng kinh tế của chính mình, bao gồm cắt đứt quan hệ kinh tế với Trung Quốc, và quay lưng lại với các sinh viên và nhà nghiên cứu Trung Quốc.

Peter Cowhey, Hiệu trưởng Trường Chiến lược & Chính sách Toàn cầu tại Đại học California, song song là chủ toạ của nhóm công việc, cho biết điểm mấu chốt là Mỹ “phải đầu tư và tổ chức lại hệ thống thay đổi toàn diện, bao gồm cả tài năng nghiên cứu, phát triển cơ khách du lịch dạng và sinh sản chuyên biệt”.

“thống trị rủi ro với Trung Quốc sẽ đơn giản hơn rất nhiều nếu chúng ta đang ở thời đoạn lãnh đạo toàn diện”, ông nói thêm.

Phiên An (theo NYT)