Nông thôn VN chuyển đổi nhờ làn sóng dịch chuyển sinh sản

Trước khi các nhà máy xuất hiện, Bắc Giang còn là tỉnh nghèo, nổi tiếng với gạo, vải và “gà chạy bộ”.

ngày nay, Bắc Giang đã là điểm dừng chân của cả đại diện Apple và Hon nhì Precision Industry. Tăng trưởng đầu tư nước ngoài vào đây gần như gấp đôi sau mỗi năm, cố chấp đại dịch. Tỉnh này dự báo giá trị xuất khẩu năm nay sẽ chạm 11 tỷ USD, gấp 10 trong 6 năm. Người dân cũng chuyển từ những chiếc xe máy cũ kỹ, bám đầy bụi đất sang xe mới. Một số thậm chí có thể mua ôtô chạy trên những đoạn đường vừa hoàn thiện.

“Cuộc sống giờ rất tốt, nhờ có các nhà máy”, ông Nguyen Van Lanh (64 tuổi) cho biết. Gia đình ông từng chẳng đủ tiền mua thịt, nhưng giờ có dãy nhà cho công nhân thuê. Chúng được xây bằng tiền tiết kiệm từ đồng lương làm cho nhà máy của gia đình ông.

Công nhân trên đường đến các nhà máy tại Khu công nghiệp Vân Trung (Bắc Giang). Ảnh: Bloomberg

Công nhân trên đường tới các nhà máy tại Khu công nghiệp Vân Trung (Bắc Giang). Ảnh: Bloomberg

Sự thay đổi tại Bắc Giang cho thấy việc dịch chuyển chuỗi cung ứng trên trái đất tác động thế nào tới những khu vực từng bị bỏ lại phía sau. VN đang ngày càng thu hút chuỗi sinh sản phức tạp, do lương nhân lực tại Trung Quốc tăng cao, chiến tranh thương nghiệp Mỹ – Trung và chuỗi logistics bị gián đoạn vì đại dịch. không dừng lại ở đó, VN tới nay cũng được tiến công giá thành công trong kiểm soát Covid-19.

Trong nhiều thập kỷ sau khi VN mở cửa cho thương nghiệp và đầu tư nước ngoài, Bắc Giang vẫn còn là một tỉnh nghèo. Năm 2010, thu nhập bình quân đầu người khi tới đây là 650 USD một năm – chỉ bằng nửa VN khi đó, theo số liệu thống kê chính thức. Mùa màng cũng cho năng suất thấp vì ngập lụt, khiến người dân phải đi xa cả nghìn km để làm việc tại các nhà máy nơi khác. Nhưng ngày nay, thu nhập bình quân đầu người khi tới đây được dự báo lên tới 3.000 USD năm nay.

Rất nhiều hãng sinh sản đã tìm tới các tỉnh phía Bắc VN, cam kết rót hàng tỷ USD để xây nhà máy, ví dụ như Samsung Electronics. Pegatron – đối tác lắp ráp của Apple cũng có kế hoạch đầu tư 1 tỷ USD vào Hải Phòng, theo gót một số nhà cung ứng khác của Táo Khuyết. Apple gần đây cũng đăng thông tin tuyển dụng tại VN cho các vị trí kỹ sư, thống trị chuỗi cung ứng và quan hệ chính phủ.

ngày nay, các hãng cung ứng đồ điện tử vẫn đang rót đầu tư vào VN, trong bối cảnh nhiều ngành khác chật vật vì đại dịch. Doanh thu từ du lịch của VN đã giảm khoảng 50%. Các nhà máy dệt may và nhiều ngành khác phải thải hồi hàng chục nghìn viên chức do xuất khẩu chững lại. GDP VN, dù thuộc nhóm số ít trên trái đất có thể tăng năm nay, cũng được dự báo giảm về 2-3%, từ 7% năm ngoái. Tuy nhiên, véc tơ vận tốc tức thời này dự kiến quay lại 6 – 7% thời đoạn 2021 – 2025.

Gene Tyndall – chuyên gia về chuỗi cung ứng tại hãng tư vấn eMATE Consulting nhận định tiêu phí thấp, chính trị ổn định, chính sách thân thiện với nhà đầu tư, cơ sở hạ tầng được cải thiện và các nỗ lực của chính phủ nhằm khuyến khích khởi nghiệp công nghệ đã giúp VN lôi cuốn đầu tư.

Tại trung tâm Bắc Giang, những đoạn đường 6 làn đã xuất hiện. Hàng loạt khu công nghiệp cho nhà máy được đề xuất xây dựng. GDP tỉnh này đã tăng 10,9% trong 9 tháng đầu năm so với năm ngoái. Trong khi véc tơ vận tốc tức thời cả nước chỉ là 2,12%.

“Chúng ta đang sống trong thời kỳ thay đổi chuỗi cung ứng toàn cầu”, Phó chủ toạ huyện Việt Yên Nguyễn Đại Lượng cho biết. Đây là nơi đặt 4 trên 5 khu công nghiệp của Bắc Giang. Làn sóng các hãng sinh sản chuyển tới Bắc Giang mở màn từ năm 2016. Khi đó, các doanh nghiệp đã rót 3,8 tỷ USD vào tỉnh này – tăng gấp 4 lần so với 4 năm trước đó.

Ông Lượng cho biết Bắc Giang đang xây thêm một cảng để vận chuyển hàng hóa và cung ứng đất xây nhà cho công nhân Luxshare Precision Industry, theo đề xuất của Apple. Luxshare Precision Industry hiện là hãng sinh sản Airpods lớn nhất trái đất.

tỷ trọng người dân có việc làm tại Bắc Giang đã gần tối đa. Nhiều người tại các tỉnh phụ cận cũng đổ tới đây để tìm thời cơ tại các nhà máy như Luxshare. tổ chức Trung Quốc này sẽ tuyển 20.000 công nhân trong 4 tháng cuối năm, nâng tổng số viên chức tại Việt Yên lên 47.000 người, ông Lượng cho biết.

Theo ông, công nhân tại dây chuyền sinh sản hàng điện tử có thể có thu nhập sau thuế vào khoảng 5.500 USD một năm, đã bao gồm làm ngoài giờ và thưởng. Mức này gần gấp đôi thu nhập bình quân của cả nước (khoảng 3.000 USD).

Nguyen Thi Ha (22 tuổi) từng trộn bê tông cho một tổ chức xây dựng trước khi vào làm trong một nhà máy của Đài Loan với mức lương 10 triệu đồng mỗi tháng. “Tôi từng chỉ kiếm được nửa số đó, nhưng mà phải làm việc ngoài trời dù mưa hay nắng”, cô nói.

Tại các nhà hàng như Lao Chu Quan ở Việt Yên, công nhân cũng ngồi kín bàn, gọi bia, thịt quay và lẩu cá. “Họ chi tiêu khá thoải mái”, Nguyen Thi Ly (26 tuổi) – thống trị khu chợ cho biết. Gia đình cô giờ đã có xe hơi và 5 xe máy mới, dù từng “không có gì” trước khi các nhà máy xuất hiện. “Cuộc sống của chúng tôi đã thay đổi đáng ngạc nhiên”, cô nói.

Dù vậy, làm việc trong các dây chuyền sinh sản cũng có căng thẳng rất cao. “Làm việc vất vả lắm”, Hoang Phuong Duy (30 tuổi) cho biết, “Chúng tôi luôn phải rất nhanh, tập trung cao độ trong nhiều giờ liền”.

Scott Rozelle – nhà kinh tế học tại Đại học Stanford cho biết thử thách sắp tới của VN là đảm bảo cải thiện giáo dục để tránh “bẫy thu nhập trung bình”, do các nhà máy sẽ rời đi khi tiêu phí tăng và hướng tới một nền kinh tế tay nghề cao.

Giáo dục chất lượng cao cho các thế hệ sau cũng là mong muốn của nhiều người dân như ông Lanh. “Chúng tôi từng gần như chẳng có cơm ăn, áo mặc”, ông kể về tuổi thơ của mình. Nhìn sang đứa cháu gái 3 tháng tuổi, ông nói: “Con tí xíu sẽ có nhiều đồ ăn hơn và có quần áo tốt nhất. Chúng tôi sẽ cho nó học đại học để có nhiều thời cơ hơn”.

Hà Thu (theo Bloomberg)