Nhiều nước có thể nhập khẩu không lành mạnh vào VN

Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI) chỉ ra một số nguy cơ về kiện phòng vệ thương nghiệp từ hàng nhập khẩu theo FTA.

Tại sự kiện về phòng vệ thương nghiệp sáng 27/10, bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập cho biết, lượng hàng hoá nhập khẩu vào VN đang và sẽ tăng mạnh thông qua các hiệp nghị thương nghiệp tự do (FTA) đã ký kết.

VN hiện ký kết 13 hiệp nghị thuơng mại tự do (FTA) nhưng trong 10 năm tới sẽ kết thúc lộ trình loại bỏ thuế quan. Như vậy, 70-100% các dòng thuế sẽ mở cửa hoàn toàn cho các đối tác. Bà Trang dẫn số liệu của Bộ Tài chính tới năm 2018 cho thấy, kim ngạch nhập khẩu ASEAN tăng 12,4%, Trung Quốc tăng hơn 11,8%, Liên minh kinh tế Á-Âu tăng 48,6%…

“tỷ trọng ngày càng tăng phần lớn là cao, thậm chí là rất mạnh ở một số thị trường sau FTA, nhiều trường hợp tăng hình dựng đứng”, bà nói.

Điều may mắn, theo bà Trang, là theo số liệu tính tới năm 2017 (do chưa có số liệu của các năm tiếp theo), tỷ trọng hàng hoá của các nước vào VN tận dụng ưu đãi thuế quan ở mức tương đối thấp, đạt 14,63%. Dù vậy, vẫn có hàng hoá ở một thị trường tận dụng nhiều như ASEAN là 47%, Australia-New Zealand là gần 39%… Số liệu về tăng trưởng nhập khẩu theo mặt hàng cho thấy các vật liệu đầu vào, thô, tăng mạnh thời đoạn 2015-2018. Ví dụ, nhiên liệu, dầu mỡ nhờn và vật liệu liên quan tăng 38,9% trong năm 2018 từ mức -1,4% năm 2016; vật liệu thô, không sử dụng để ăn (trừ nhiên liệu) đã tăng 23,3% so với mức -3,8%…

Mặt khác, các đối tác nhập khẩu của VN cũng có là những cái tên thân thuộc, thường bị khởi xướng điều tra thương nghiệp. Ví dụ, thời đoạn 1995-2019, Trung Quốc bị điều tra phòng vệ thương nghiệp 1.515 vụ, 4 nước ASEAN (Indonesia, Philippines, Thái Lan, Singapore) hơn 500 vụ, Hàn Quốc, 462 vụ, Ấn Độ 293 vụ.

“Chúng ta nhập khẩu rất lớn từ những đối tác này”, bà Trang nói và đặt vấn đề có thể những nước này đang cạnh tranh và nhập khẩu không lành mạnh vào VN.

Hiện nhiều nước ngày càng tăng phòng vệ thương nghiệp với VN. “Theo thống kê chính thức của WTO thời đoạn 1995-2019, VN đứng thứ 15 về số lượng các vụ việc bị điều tra”, ông Lê Triệu Dũng, Cục trưởng Cục Phòng vệ thương nghiệp, Bộ công thương nghiệp nói. Riêng 9 tháng đầu năm, VN bị khởi xướng điều tra gần 200 vụ, với kim ngạch bị liên quan là 12 tỷ USD.

Bà Phạm Châu Giang, Phó cục trưởng cục Phòng vệ thương nghiệp (Bộ công thương nghiệp) cho biết, thiệt hại từ những vụ việc là rất lớn. “Ngay cả ở thời khắc có quyết định điều tra, xuất khẩu đã giảm hẳn. Thậm chí, có mặt hàng sau khi điều tra 2 tháng, phía VN đã dừng xuất khẩu hoàn toàn”, bà nói.

Bên cạnh kim ngạch xuất khẩu giảm, doanh nghiệp còn có nguy cơ mất luôn cả thị trường tại nước đang khởi xướng điều tra cũng như các thị trường khác, bởi vì các vụ việc có tính lan toả. Ví dụ, nhiều doanh nghiệp sinh sản túi nhựa (sử dụng trong siêu thị) sau khi Mỹ áp thuế chống trợ cấp, phải đóng cửa sinh sản. Những tác động này không chỉ tới kinh tế, nhưng còn cả tới an sinh xã hội, bà nhấn mạnh.

Theo ông Dũng, có ba lý do khiến số vụ kiện phòng vệ thương nghiệp với VN tăng mạnh ở thời khắc ngày nay, thậm chí cả tương lai. Thứ nhất, VN đã hội nhập sâu rộng. Thứ nhị, hàng hoá VN được hưởng nhiều ưu đãi, tăng năng lực xuất khẩu, đe doạ tới thị phần của các doanh nghiệp sinh sản tại các nước nhập khẩu. Thứ ba, toàn cầu đang đối diện với xu thế bảo hộ ngày càng tăng. Do vậy, trong thời kì tới, các doanh nghiệp VN cần xem điều này là thực tế phải đương đầu và đặt trong kế hoạch, chiến lược kinh doanh.

Phía Bộ công thương nghiệp từng khuyến cáo doanh nghiệp xây dựng chiến lược xuất khẩu theo hướng nhiều chủng loại hoá thị trường, tránh phát triển quá “nóng” vào một nơi. Doanh nghiệp cần tăng cường cạnh tranh bằng chất lượng, hạn chế cạnh tranh bằng giá. Doanh nghiệp nên trang bị tri thức cơ quý khách dạng về pháp luật phòng vệ thương nghiệp, sẵn sàng nguồn lực để ứng phó trước nguy cơ bị kiện. Doanh nghiệp phải tuân thủ ngặt nghèo các quy định về chứng thực xuất xứ, không tiếp tay cho các hành vi gian lận xuất xứ, trốn tránh giải pháp phòng vệ thương nghiệp.

hgoài ra, Bộ công thương nghiệp đang xây dựng đề án nâng cao năng lực phòng vệ thương nghiệp, trong đó, đề cập tới sự tham gia của nhiều bộ ngành. bởi vì bộ này cho rằng không thể nâng cao năng lực cho doanh nghiệp, ngành sinh sản, nếu chỉ phụ thuộc một vài cơ quan riêng lẻ.

Phương Ánh