Người lao động khó chống đỡ khi Covid bùng phát trở lại

Nhiều doanh nghiệp còn cầm cự vài tháng khi Covid-19 trở lại nhưng người lao động, theo TS Lê Duy Bình, không thể chống chọi vì đã mất sinh kế.

san sớt với VnExpress, TS Lê Duy Bình, tổng giám đốc Economica Vietnam – tổ chức hoạt động trong lĩnh vực tư vấn phát triển, nghiên cứu kinh tế cho rằng, cách ứng phó “dịch tới đâu cách ly tới đấy” hiện nay là thích hợp.

– Hiện nhiều địa phương phát hiện ca nhiễm Covid-19 trong số đông và đã có người tử vong, song khác với cách xử lý đầu năm, Chính phủ vẫn chưa đặt vấn đề cách ly toàn xã hội. Ông tiến công giá việc này thế nào?

– Về vấn đề cách ly toàn xã hội hay không, các chuyên gia dịch tễ sẽ có tiến công giá chuẩn xác hơn. Tuy nhiên, nếu xét về mặt phối hợp chính sách, tôi nghĩ cách làm hiện nay là linh hoạt hơn khi giãn cách theo từng địa phương.

VN vẫn ưu tiên số một là theo sát tình hình dịch bệnh, khống chế, nhưng bằng cách dịch tới đâu cách ly tới đấy. Cách làm này sẽ duy trì được sinh sản kinh doanh, các hoạt động xã hội một cách chung cho người dân, doanh nghiệp, không gây quá nhiều tác động cuộc sống. Điều này xuất phát từ những bài học kinh nghiệm đợt một. Hiện nhiều nước, khác lạ ở châu Âu cũng sử dụng giải pháp cách ly theo vùng và đạt được hiệu quả nhất định.

– Vậy với sự bùng phát dịch lần này, kinh tế VN sẽ đối diện những phức tạp gì?

– Kinh tế một lần nữa sẽ phụ thuộc nhiều vào diễn biến của dịch bệnh. Nếu dịch chỉ ở một số tỉnh, TP như hiện nay và được khống chế trong vài tuần tới, tác động sẽ nhỏ hơn so với kịch phiên bản nhưng mà VN đặt ra cách đây 1 tháng.

Theo đó, tổng thể kinh tế về cuối năm sẽ có một kịch phiên bản tăng trưởng dương, dù ở mức độ thấp hơn so với những dự báo trước khi một số ngành như du lịch, dịch vụ vừa phát động lại đã tiếp tục bị “thui chột”. Khu vực kinh tế miền Trung nhưng mà ĐN là đầu tàu, bị tác động rất lớn. Dịch bệnh cũng tác động tới tâm lý dự kiến nhà đầu tư, những người khởi sự kinh doanh, thiên nhiều về nghe ngóng, hy vọng, tạo ra độ trễ dẫn tới tác động kinh tế cuối năm.

Ở kịch phiên bản xấu, dịch bệnh tiếp tục lan rộng trong vài ngày tới, VN buộc phải cách ly, giãn cách toàn xã hội, vững chắc tạo tác động kép lên cả cung sinh sản và nhà cầu sử dụng. Hiện nay xuất khẩu yếu, cầu nội địa rất phong phanh, không tăng trưởng dù thời kì qua chúng ta đã nỗ lực bảo vệ thông qua quá trình dập dịch rất tốt.

TS Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Vietnam. Ảnh nhân vật cung cấp.

TS Lê Duy Bình, tổng giám đốc Economica Vietnam. Ảnh: Đỗ Linh.

– Gần đây, World Bank tiến công giá VN vẫn có sức chống chịu tốt khi Covid-19 bùng trở lại. ý kiến của ông thì sao?

– Sau đợt dịch đầu năm, về phía Chính phủ, doanh nghiệp, ở góc độ nào đấy đã có sự sẵn sàng tốt về kinh nghiệm, cách ứng phó trong điều kiện nguồn lực không còn nhiều.

Chẳng hạn với doanh nghiệp, 6 tháng đầu năm họ quá quen với tình hình phức tạp, thậm chí một số đơn vị đã tìm được cách hồi phục ngay khi xã hội vận hành trở lại hồi tháng 5. năng lực chống chịu của doanh nghiệp vẫn có khi họ thích ứng được với hoàn cảnh vô cùng xấu.

Do vậy, trong trường hợp giả thiết một kịch phiên bản khoanh vùng dịch theo khu vực địa lý, doanh nghiệp vẫn duy trì được hoạt động sinh sản, kinh doanh, trừ một số đơn vị trong những ngành, khu vực bị tác động.

Về lý thuyết, chúng ta vẫn kỳ vọng vào sức chống chịu của doanh nghiệp, dù rất phức tạp. Tuy nhiên, cũng cần phải hiểu tiềm lực của họ đã bị tiêu hao rất nhiều trong thời đoạn đầu năm. Ba tháng vừa qua, một số doanh nghiệp phục hồi nhưng không nhiều. vì thế, nếu dịch kéo dài và xã hội phong toả thì rất khó nói trước được sức chịu đựng này như thế nào.

– Còn với người lao động thì sao?

– năng lực chống chịu của đối tượng này mới là điều đáng lo ngại lúc này. Doanh nghiệp và người lao động có góc độ song hành nhưng cũng có những điểm độc lập. Chẳng hạn 6-7 tháng sau dịch, chúng ta vẫn có thể thấy một doanh nghiệp tồn tại nhờ vào các giải pháp như giảm quy mô, giảm lương, thải hồi lao động, ngủ đông…

Họ có thể sống sót được bằng nhiều giải pháp khác nhau nhưng với người lao động thì không thể. Khi nghỉ việc, họ mất sinh kế, khác lạ với những người không có khoản tiền dự trữ, tác động dịch bệnh với họ là không nhỏ.

Doanh nghiệp có thể chịu đựng được trong vài tháng nhưng người lao động gần như không thể. Họ rất dễ bị tổn thương. Nhất là nhóm lao động tự do, nằm ngoài “ô an sinh”. Như vậy, khi dịch mở rộng, họ sẽ mất đi thu nhập, không có việc làm hay nguồn thu thay thế, không có bảo hiểm tương trợ nên sẽ rất phức tạp.

Lúc VN chưa bùng dịch trở lại, Tổng cục Thống kê cho biết đã có 30,8 triệu người lao động ở cả nhì nhóm (chính thức và tự do) bị tác động trực tiếp vì Covid-19 và tăng về cuối năm. Với diễn biến dịch như hiện nay, số lượng người bị tác động sẽ còn mở rộng hơn rất nhiều.

– Vậy cần có chính sách như thế nào với người lao động khi dịch kéo dài?

– Họ vẫn phải trông chờ vào các chính sách trợ cấp. Nhiều đối tượng sắp tới sẽ phải chuyển từ diện hưởng an sinh xã hội sang diện nhận bảo trợ xã hội. Tôi nghĩ Chính phủ rồi phải tương trợ những đối tượng gặp phức tạp do dịch bệnh kéo dài.

Chúng ta cũng cần cân nhắc tới việc mở rộng phạm vi những người được ngân sách trợ cấp. Như vậy, bài toán sẽ trở lại việc ngân sách sẽ phải phân phát cho ai, như thế nào, cơ chế và nguồn lực bao nhiêu. Nhưng tôi tin rằng, người lao động, dù ở nhóm chính thức hay không chính thức rất cần được bảo vệ lúc này.

Dòng người ùn ùn vào lấy phiếu làm trợ cấp thất nghiệp tại Trung tâm Dịch vụ việc làm (Trung Kính, Cầu Giấy) ngày 11/6. Ảnh: Ngọc Thành.

Dòng người ùn ùn vào lấy phiếu làm trợ cấp thất nghiệp tại Trung tâm Dịch vụ việc làm (Trung Kính, Cầu Giấy) ngày 11/6. Ảnh: Ngọc Thành.

– Các gói chính sách tương trợ trong thời đoạn tới nếu Chính phủ đưa ra cần lưu ý gì?

– nhường như chúng ta chưa tổng kết một cách toàn vẹn tính hiệu quả của các gói tương trợ. Những kết quả rất hỗn độn xen lẫn giữa điểm được và chưa được. Ví dụ hoạt động tương trợ cho người lao động ở một số khu vực đạt được kết quả tích cực, nhưng việc giúp doanh nghiệp vay để chi trả tiền lương thì vững chắc phải xem lại vì nhường như không hiệu quả. vì thế, cần có tiến công giá, tổng kết để có những sự điều chỉnh thích hợp.

Mặt khác, tuỳ theo tình hình dịch bệnh, chúng ta mới nghĩ tới việc các gói tương trợ tiếp theo như thế nào về mức độ, quy mô.

Trong kịch phiên bản nhưng mà VN kỳ vọng là dịch bệnh chỉ diễn ra ở một vài địa phương, được khống chế sớm, việc tương trợ sẽ tập trung vào một số khu vực, ngành bị tác động như du lịch, dịch vụ tại ĐN và các tỉnh xung quanh. Còn các nơi khác sẽ có những giải pháp khác để doanh nghiệp gượng gạo dậy. Vì nếu không bị phong toả toàn bộ và với nhịp sống như hiện nay, nhiều doanh nghiệp có thể duy trì được. Chính phủ cần giúp họ ở những góc độ khác chứ không phải sử dụng những gói tương trợ trên diện rộng như đã làm trước đây.

Các chính sách tương trợ cũng cần được xây dừng hiệu quả hơn, chuyển sang những gói kích thích sinh sản kinh doanh, ứng dụng công nghệ mới, thích ứng với thị trường mới ở những doanh nghiệp ít bị tác động hơn vì dịch.

Hình thức tương trợ sẽ không được tràn lan nhưng mà phụ thuộc nhiều vào kịch phiên bản diễn biến dịch. VN đang xử lý dịch bệnh với tâm thế tĩnh tâm hơn trong điều kiện nguồn lực hạn chế hơn rất nhiều, nên phải tính toán chu đáo về hiệu quả.

– Ông có thêm khuyến nghị gì để Chính phủ có thể kiểm soát tốt dịch bệnh và giảm thiệt hại kinh tế ở mức thấp nhất?

– Mọi nguồn lực giờ nên dồn vào công việc khống chế dịch bệnh. Đấy là cách giúp ích tốt nhất cho nền kinh tế trong bối cảnh hiện nay. 3 tháng vừa qua chính là câu trả lời hiển nhiên nhất với cách sử dụng nguồn lực của VN.

Hiện nay, trong điều kiện chúng ta còn khống chế được Covid-19, cần để nền kinh tế vận hành, tránh những giải pháp quá mạnh, không quan yếu.

Khi tình hình diễn biến xấu đi, sự hy sinh những lợi ích kinh tế, tăng trưởng trong ngắn hạn là điều quan yếu, như chấp nhận giãn cách toàn xã hội để đảm bảo mục tiêu khoanh vùng, dập dịch.

– World Bank dự báo VN cuối năm nay vẫn tăng trưởng 2,8%, ông tiến công giá con số này thế nào?

– Về dự báo kinh tế, tôi cho rằng hiện nay không nên đưa ra một con số cụ thể. Lúc này, nên tập trung vào câu chuyện tình hình dịch bệnh được khống chế như thế nào hơn là con số về tăng trưởng. Các dự báo đang phụ thuộc quá nhiều vào những biến số có năng lực thay đổi hàng giờ, hàng ngày. Do vậy, không thể có một chuyên gia hay tổ chức nào có thể tính toán một con số đúng mực. Kinh tế rồi sẽ ra sao phụ thuộc vào việc từ giờ tới tuần sau dịch bệnh diễn tiến kiểu gì.

World Bank tính toán con số 2,8% cho tăng trưởng VN năm 2020 phụ thuộc những phân tích lúc dịch bệnh chưa bùng phát trở lại. Lúc lên tiếng được công bố, dịch đã diễn ra ở ĐN gần 1 tuần, điều này vững chắc sẽ làm thay đổi hoàn toàn dự đoán của tổ chức này. Tôi nghĩ họ sẽ sớm đưa ra thông tin mới và con số 2,8% này sẽ thay đổi.

Phương Ánh