Made in USA – Tham vọng khó với Trump lẫn Biden

Trump và Biden đều chung ý kiến về chủ nghĩa bảo hộ của Mỹ. Đó là một tương lai có phần khả thi nhưng cũng đầy rủi ro.

Tháng 7, ứng viên Joe Biden trình diễn một chiến lược kinh tế để “xây dựng lại năng lực sinh sản trong nước”, khôi phục các chuỗi cung ứng địa phương từ chất bán dẫn tới dược phẩm. Tháng 9, ông té sung một khoản phạt thuế vào kế hoạch, nhằm vào các đơn vị chuyển việc sang quốc gia khác, cùng với ưu đãi thuế những doanh nghiệp trở về.

Các đề xuất của ông nhịn nhường như giống với ý kiến của Tổng thống Donald Trump. “Có một mối quan tâm chung, nhưng việc Trump ứng cử khiến nhiều người phải suy nghĩ kỹ hơn. Đó là mức độ toàn cầu hóa đã để lại hậu quả đáng kể của những người thuộc nhiều tập thể khác nhau”, Jared Bernstein, cựu cố vấn kinh tế hàng đầu của ông Biden, người đang cố vấn không chính thức cho chiến dịch tranh cử của Trump, nhận định.

ý kiến chung này của nhì ứng viên có thể định hình lại nền kinh tế toàn cầu. Bất kể ai thắng trong tháng 11, chính sách kinh tế trong vài năm tới sẽ nhằm mục tiêu bảo vệ việc làm của người Mỹ khỏi hoạt động thuê ngoài do các nhà tuyển dụng tìm kiếm tiêu xài lao động thấp hơn và giành lại chỗ đứng trong những ngành nhưng Mỹ từng từ bỏ.

Công ty Scranton Lace bị đóng cửa tại Pennsylvania, nơi sinh ông Biden là là biểu tượng cho sự suy giảm công việc ngành sản xuất ở Mỹ. Ảnh: NYT

đơn vị Scranton Lace bị đóng cửa tại Pennsylvania, nơi sinh ông Biden là biểu tượng cho sự suy giảm công việc ngành sinh sản ở Mỹ. Ảnh: NYT.

“Nếu lập luận rằng, chúng ta cần những công việc sinh sản được trả lương cao, vì chúng thích hợp với kỹ năng của nhiều người đang gặp khó, thì đó là cơ sở cho việc loại bỏ toàn cầu hóa”, Derek Scissors, Nhà kinh tế tại Viện Doanh nghiệp Mỹ nói. “Chúng ta sẽ phải có một số loại bỏ toàn cầu hóa để điều này diễn ra”, ông san sẻ thêm.

Tùy thuộc vào cách chính quyền tiếp theo triển khai các dụng cụ của chính phủ để phục vụ mục tiêu này, Mỹ có thể thiết lập lại mạng lưới chuỗi cung ứng toàn cầu, vốn được các tập đoàn đa quốc gia thiết lập trong tư thập kỷ qua. Một “trái đất phẳng” với các quốc gia ngày càng gắn bó nghiêm nhặt hơn với nhau thông qua thương nghiệp và đầu tư, được các tổng thống từ Ronald Reagan tới Barack Obama theo đuổi, nhịn nhường như là một mục tiêu lỗi thời.

Bài toán về thuế quan

Nếu ông Biden làm tổng thống, chính quyền của ông khó có tài năng tiếp tục áp đặt thuế quan lên đồng minh lẫn đối thủ như Trump, nhưng sẽ chọn hướng triển khai các dụng cụ bảo hộ theo cách có chiến lược và kỷ luật hơn. Các đề xuất chính sách cho thấy ông Biden sẽ bám sát mục tiêu khuyến khích, xúc tiến các đơn vị Mỹ phát triển những ngành công nghiệp quan yếu và việc làm ở nước này.

“Biden không ủng hộ thương nghiệp một cách mù quáng, nhưng cũng không muốn thu mình lại trước trái đất như Tổng thống Trump đã làm”, Ben Harris, Cố vấn kinh tế cấp cao của Biden nói.

Ông Trump đã áp thuế đối với hàng nhập khẩu từ các đối thủ và đồng minh, mở đầu chiến tranh thương nghiệp với Trung Quốc và chặn quyền tiếp cận của các đơn vị Trung Quốc với công nghệ Mỹ. Ông đã thương thảo lại hiệp nghị thương nghiệp Tự do Bắc Mỹ, cắt đứt hệ thống giải quyết tranh chấp của Tổ chức thương nghiệp trái đất và rút Mỹ ra khỏi hiệp nghị Đối tác Xuyên thái hoà Dương.

Nhưng một cuộc khảo sát được công bố vào tháng 9 do Phòng thương nghiệp Mỹ tại Thượng Hải cho thấy, cố chấp chính quyền xúc tiến các đơn vị Mỹ chuyển hướng đầu tư về quê nhà, chỉ 4% có kế hoạch như vậy, trong khi 79% không có ý định đó.

Hơn nữa, Mỹ cũng phải trả giá cho chiến tranh thương nghiệp. Theo một lên tiếng của Cục Dự trữ Liên bang – Fed, những mức thuế do Mỹ áp đặt và giải pháp trả nủa được thực hiện do các đối tác thương nghiệp vi phạm đã làm mất đi hàng tỷ USD của nền kinh tế Mỹ. Moody’s Analytics cũng ước tính vào năm ngoái rằng, trận tiến công thương nghiệp mại với Trung Quốc khiến người Mỹ mất đi 300.000 việc làm.

Một nghiên cứu năm 2019 của các nhà kinh tế tại Fed, Đại học Princeton và Đại học Columbia cho thấy, thuế quan đã tạo thêm gánh nặng cho các hộ gia đình Mỹ, làm tăng tiêu xài nhập khẩu và hạn chế tài năng tiếp cận thị trường của các nhà xuất khẩu.

Thâm hụt hàng hóa của Mỹ từ 1995 đến nay. Đồ họa: NYT

Thâm hụt hàng hóa của Mỹ từ 1995 tới nay. Đồ họa: NYT.

Dù trả giá như thế nhưng không có sự cải thiện trong chỉ số ưa thích của ông Trump về sự thống trị kinh tế, và cán cân thương nghiệp. Hồi tháng 7, cán cân xuất và nhập khẩu hàng hóa – dịch vụ của Mỹ đã chìm xuống mức thâm hụt sâu nhất kể từ thời chính quyền George W. Bush. Riêng cán cân thương nghiệp hàng hóa đã ghi nhận mức thâm hụt sâu nhất ít nhất là kể từ thời chính quyền Bush phụ thân.

Khi chính quyền Trump áp thuế đối với thép và nhôm từ Canada, Liên minh các đơn vị sinh sản thép United Steelworkers phàn nàn rằng “sự hỗn loạn thường xuyên xung quanh các chính sách thương nghiệp thiếu sót của chúng ta đang làm suy yếu tài năng xây dựng một lộ trình hợp lý và đảm bảo việc cải thiện sinh sản cũng như việc làm trong nước”.

“Tôi mong đợi một hình thức chủ nghĩa bảo hộ đúng đắn và có mục tiêu hơn”, Kimberly Clausing, Nhà kinh tế tại Đại học Reed, người đã đưa ra lời khuyên về chính sách thuế cho chiến dịch Biden, cho biết. Bà Clausing ủng hộ mức thuế tối thiểu được Biden đề xuất đối với lợi nhuận doanh nghiệp, nói rằng nó sẽ chống lại các ưu đãi được đưa ra trong cuộc cải cách thuế năm 2017 với các doanh nghiệp thuê ngoài sinh sản.

Nhưng dù chủ nghĩa bảo hộ của Mỹ có diễn ra theo chiều hướng nào, nó vẫn sẽ tập trung vào Trung Quốc. “Trump đã tiến công thức chúng ta về vấn đề Trung Quốc”, Rob Atkinson, người đứng đầu Quỹ thay đổi và Công nghệ Thông tin, một tổ chức tư vấn ngành công nghệ, thừa nhận. “Ông ấy nói rõ rằng chúng ta phải rắn rỏi với Trung Quốc”, vị này nói thêm.

song song, mục tiêu chính sách của Mỹ đang ngày càng chuyển từ việc làm sang các cân nhắc về an toàn quốc gia rộng lớn hơn bao gồm ưu thế về công nghệ và bảo vệ sở hữu trí tuệ. “Đây là một cuộc thảo luận phức tạp hơn nhiều so với việc chúng ta nhập khẩu bao nhiêu và xuất khẩu bao nhiêu”, David Autor, Nhà kinh tế tại Viện Công nghệ Massachusetts, nhận định.

Các đảng viên Cộng hòa và Dân chủ đều có ý định ngăn Trung Quốc trở thành nhà cung ứng chi phối công nghệ truyền thông tiền tiến và đảm bảo vị thế của Mỹ trong phát triển công nghệ năng lượng mới, chất bán dẫn tiền tiến và dược phẩm. Điều này có thể làm chậm chạp hơn quá trình toàn cầu hóa, khi các đơn vị xem xét lại chuỗi cung ứng nhưng họ dày công triển khai trong những thập kỷ sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc.

Các đơn vị Mỹ có thể không đổ xô về nhà do thuế quan của Trump, nhưng toàn cầu hóa đã chuyển sang cấp thấp hơn kể từ những năm 1990 và đầu những năm 2000, thời khắc các doanh nghiệp Mỹ đua sang Trung Quốc và các thị trường lao động giá rẻ khác.

Cuộc tái tổ chức sinh sản toàn cầu

sinh sản ngày càng trở thành tự động hóa. Vì vậy, nỗ lực của các đơn vị đa quốc gia nhằm tìm kiếm nhân lực giá rẻ đã không còn quan yếu bằng những cân nhắc khác, như lao động có tay nghề cao, gần gụi với thị trường tiêu thụ và đảm bảo rằng chuỗi cung ứng có thể chịu được những cú sốc như đại dịch, thiên tai hoặc thậm chí chiến tranh thương nghiệp. Và những đơn vị này đang xem xét nhiều hơn tới những rủi ro liên quan tới mạng lưới toàn cầu phức tạp của họ.

Việc làm trong lĩnh vực sản xuất của Mỹ từ năm 1940 đến nay. Đồ họa: NYT

Việc làm trong lĩnh vực sinh sản của Mỹ từ năm 1940 tới nay. Đồ họa: NYT

Vào tháng 8, Viện toàn cầu McKinsey đã đưa ra lên tiếng cho rằng một cuộc tái tổ chức rộng lớn sinh sản toàn cầu có thể đang được tiến hành. Phần sản lượng chiếm 16% tới 26% thương nghiệp toàn cầu, trị giá 2.900 tỷ USD tới 4.600 tỷ USD, có thể chuyển sang nơi khác trong vòng 5 năm tới, có nhẽ gần hơn với thị trường quê nhà.

Động lực của sự thay đổi là sự sợ hãi: lo sợ về thiên tai, đại dịch hoặc chiến tranh thương nghiệp có thể làm mất đi một số mắt xích quan yếu trong mạng lưới sinh sản. “Các chuỗi cung ứng toàn cầu được xây dựng trong 20 năm qua được hình thành do hiệu quả tiêu xài và tâm lý giao hàng đúng lúc”, Susan Lund, Đồng tác giả của lên tiếng cho biết, “Bây giờ tâm lý ngừa đã xuất hiện. Đó là sự khởi đầu của một chương khác”.

Mỹ có thể trở thành người thành công trong quá trình này. Các chương trình “Buy America” và các ưu đãi khác có thể thu hút đầu tư trong nước vào các công nghệ mới. Nếu lao động có tay nghề cao trở thành quan yếu đối với ngành sinh sản văn minh hơn là lao động giá rẻ, thì Mỹ có tài năng hưởng lợi. “Sự phân chia đã xảy ra từ 10 tới 20 năm trước. Lần này nó chỉ đảo ngược thôi”, bà Lund nhận định.

Nhưng cách tiếp cận mới của Mỹ đối với trái đất thực sự mang lại một số rủi ro, vì mối quan hệ giữa nhì nền kinh tế lớn nhất, vốn xúc tiến quá trình toàn cầu hóa trong nhiều thập kỷ, trở thành lạnh nhạt hơn. Sẽ rất khó để Mỹ tách khỏi Trung Quốc, nơi vẫn là thị trường khổng lồ cho các đơn vị Mỹ.

Tuy nhiên, mối quan hệ có thể trở thành tệ hơn. Ông Autor cho rằng chính trị mới về thương nghiệp và đầu tư đang chia cắt trái đất thành một khối Trung Quốc và một khối phương Tây, do Mỹ dẫn đầu. “Đó sẽ là một trái đất lưỡng cực, chia đôi, với các tiêu chuẩn khác nhau và các quyền khác nhau.”, ông dự báo.

Phiên An (theo NYT)