‘Không quá bi quan khi VN bị dán mác thao túng tiền tệ’

Thành viên chuyên trách tổ tư vấn của Thủ tướng – ông Trương Văn Phước, tin rằng VN còn thời kì thương thảo để tháo mác “thao túng tiền tệ”.

Sáng 18/12, ông Trương Văn Phước trả lời VnExpress về những xúc tiến khi Bộ Tài chính Mỹ xác định VN là nước “thao túng tiền tệ”. Ông Phước từng là Quyền chủ toạ Ủy ban Giám sát Tài chính quốc gia và có nhiều năm làm Vụ trưởng Vụ thống trị ngoại hối (nhà băng quốc gia).

Xuất siêu sang Mỹ do cơ cấu thương nghiệp, không phải do tỷ giá

– Theo ông, động cơ nào khiến Mỹ theo dõi và gắn mác “thao túng tiền tệ” với một số nước, trong đó có VN?

– Từ khi ông Donald Trump lên làm Tổng thống Mỹ vào đầu 2017, các chính sách của Mỹ luôn đi theo khẩu hiệu “Nước Mỹ trên hết”. Để thực hiện lời hứa tạo công ăn việc làm cho người dân Mỹ, chính quyền Trump có các chính sách xúc tiến doanh nghiệp Mỹ ở nước ngoài trở lại nước sinh sản, cũng như khuyến khích xuất khẩu hàng hoá Mỹ ra nước ngoài trong bối cảnh cán cân thương nghiệp của Mỹ nhập siêu lớn.

Ông đã phát khởi chính sách áp thuế suất lên hàng nhập khẩu vào Mỹ từ các quốc gia xuất siêu lớn với họ như Trung Quốc, Đức, Canada… Đây là các khí cụ mạnh mẽ và táo tợn của Donald Trump trong chính sách ngoại thương.

Dưới ý kiến của Mỹ, nếu hàng hoá được mua bán dựa trên chất lượng và giá cả sòng phẳng, vì sao Mỹ mua nhiều nhưng các nước khác lại mua ít? Vì thế họ nghi ngờ các nước thao túng tiền tệ để phá giá đồng tiền trên giá trị thực nhằm tài trợ vào giá thành hàng hoá để xuất đi với giá rẻ hơn.

Ông Trương Văn Phước tại một sự kiện gần đây. Ảnh: Anh Tú.

Ông Trương Văn Phước tại một sự kiện gần đây. Ảnh: Anh Tú.

– Khi nào Mỹ xác định một quốc gia là “thao túng tiền tệ”?

– Để giảm nhanh thâm hụt thương nghiệp của Mỹ với các nước trên trái đất, Mỹ đặt ra nhị tiêu chí gồm thặng dư thương nghiệp hàng hoá song phương với Mỹ không quá 20 tỷ USD, thặng dư cán cân vãng lai tương đương không vượt 2% GDP. Tiêu chí thứ ba là trong ít nhất 6 trên 12 tháng, tổng lượng ngoại tệ mua ròng rã của nhà băng trung ương không quá 2% GDP. Có nghĩa, Mỹ ám chỉ một quốc gia mua nhiều ngoại hối là đang làm suy yếu đồng tiền nội tệ hay phá giá tiền tệ. Nếu một quốc gia vượt ngưỡng cả ba tiêu chí sẽ bị họ dán mác “thao túng tiền tệ”.

Hằng năm, Mỹ nhị lần công bố lên tiếng theo dõi với một số đối tác thương nghiệp lớn. VN đã nằm trong danh sách theo dõi từ tháng 6 năm ngoái khi nhị tiêu chí xuất siêu sang Mỹ và thặng dư cán cân vãng lai đều vượt ngưỡng.

Trong lên tiếng mới nhất công bố vào tháng 12, VN không phục vụ được cả ba tiêu chí trên nên bị gắn nhãn “thao túng tiền tệ”. Tuy nhiên, không đồng nghĩa với việc VN có ý đồ thao túng tiền tệ nhằm tạo ra lợi thế cạnh tranh không lành mạnh. VN còn thời kì để hội thoại, giảng giải rõ cho Mỹ trước khi họ đưa ra kết luận sau rốt.

– Việc VN vượt ngưỡng cả ba tiêu chí dẫn tới việc bị dán nhãn “thao túng tiền tệ” nên được hiểu như thế nào?

– Thứ nhất, việc thặng dư thương nghiệp với Mỹ lớn có nhiều lý do nhưng chủ yếu do cấu trúc của cán cân thương nghiệp VN. Hoạt động thương nghiệp xuất nhập khẩu trong hơn 30 năm qua phản ánh quá trình chuyển đổi của nền kinh tế theo hướng kinh tế thị trường, với đặc trưng tiêu xài nhân lực rẻ, thâm dụng lao động, tiếp nhận đầu tư nước ngoài, khai thác tài nguyên. Đó là lý do trong 25 năm chung hoá quan hệ với Mỹ, cơ cấu thương nghiệp của VN với Mỹ ngày càng tăng lên.

Mỹ thắc mắc nếu không phải can thiệp tỷ giá sao VN bán hàng qua Mỹ nhiều như vậy? Nguyên nhân sâu xa là lao động VN giá quá rẻ. Nhiều người dân thất nghiệp bỏ làng quê để lên thành thị vào làm cho các khu công nghiệp, mỗi tháng được 5-7 triệu sống qua ngày. Yếu tố này kết tinh vào giá thành vật phẩm, từ đó giá hàng hoá xuất đi rất rẻ.

Thứ nhị, về cán cân vãng lai – bao gồm cán cân thương nghiệp và các khoản chuyển tiền (gồm chuyển tiền từ nước ngoài về, nhất là kiều hối). Vài năm trở lại đây, chúng ta xuất siêu nhưng không lớn, một năm cỡ khoảng 5-10 tỷ, năm nay hơn 20 tỷ. Trong khi cán cân vãng lai của các nước tăng cao do thương nghiệp thì ở VN, cán cân vãng lai thặng dư chủ yếu do nhận tiền kiều hối từ nước ngoài về. Đây là những khoản người VN ở nước ngoài chuyển tiền về để trợ cấp cho người thân trong nước.

Kiều hối chảy về là yếu tố khách quan, không phải vì tỷ giá cao hay thấp nhưng mà người Việt tại nước ngoài quyết định chuyển hoặc không chuyển tiền về. do vậy, tỷ giá không phải là yếu tố làm cán cân vãng lai thặng dư vượt quá tiêu chí của Mỹ quy định là 2% GDP.

Thứ ba, về can thiệp trên thị trường ngoại hối, tôi cho rằng hoạt động mua ngoại tệ của nhà băng quốc gia thời kì qua về mặt khách du lịch dạng chất là quá trình chuyển đổi ngoại hối.

Hiện nay pháp luật ngoại hối VN không cho phép sử dụng ngoại tệ làm phương tiện tính sổ trong nước. Nhà đầu tư chuyển ngoại tệ vào VN kinh doanh thì phải chuyển đổi ra tiền đồng. Các nhà xuất khẩu hay nguồn tiền kiều hối chuyển về nước cũng phải đổi qua tiền đồng để sử dụng.

Việc nhà băng quốc gia mua vào ngoại tệ suy cho cùng là thực hiện tính năng chuyển hoá các đồng ngoại tệ để giúp người dân tại lãnh thổ VN có thể sử dụng tiền đồng, tức việc mua vào này là bắt buộc.

Một vấn đề quan yếu nữa họ cho rằng VN đã mua ngoại hối can thiệp nhằm định ra giá trị tiền đồng dưới giá trị thật. Về vấn đề này, tôi nghĩ rằng, chúng ta có thời kì để giảng giải rõ hơn với Mỹ về mức ngang giá tiền tệ của tiền đồng so với USD.

Mức ngang giá tiền tệ này phụ thuộc chủ yếu vào mức chênh lệch lạm phát giữa VN với các đối tác thương nghiệp chính, nhất là với Mỹ. Trong những năm gần đây, lạm phát bình quân của VN là 4% trong khi lạm phát của Mỹ chưa tới 2%, việc tiền đồng mất giá 1-1,5% có thể hiểu được. Tôi không cho rằng VND hiện nay dưới giá trị thực như trong lên tiếng của Mỹ. Có nhiều năm lạm phát VN cao 5-6% nhưng tiền đồng chỉ mất giá 1-2%. Tiền đồng thậm chí còn mất giá rất chậm trễ.

Tóm lại, đó là những vấn đề khách quan, VN không chủ đích thao túng tiền tệ để tạo lợi thế cho hàng xuất khẩu nhưng mà việc xuất siêu sang Mỹ khách du lịch dạng chất do cơ cấu thương nghiệp.

Trụ sở Ngân hàng Nhà nước tại Lý Thái Tổ, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Ảnh: SBV.

Trụ sở nhà băng quốc gia VN tại Lý Thái Tổ, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Ảnh: SBV.

Để ‘tháo mác thao túng tiền tệ’

– Vậy VN cần hành động cụ thể ra sao để hoá giải câu chuyện này và để được tháo mác “thao túng tiền tệ”?

– Sắp tới, chúng ta sẽ hội thoại, giảng giải và thương thảo với Mỹ. Còn thời kì thương thảo bao nhiêu để ra quyết định sau rốt tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố.

Tuy nhiên, trong tương quan thương nghiệp, Mỹ mong muốn VN phải thu hẹp thặng dư thương nghiệp. VN cũng nhiều lần phân trần mong muốn điều chỉnh dần để cán cân thương nghiệp tiến tới thăng bằng là tốt hoặc để thặng dư không lớn.

Theo đó, VN sẽ cần điều chỉnh cơ cấu thương nghiệp đối với nhiều nước, tăng cường nhập khẩu các mặt hàng Mỹ có thế mạnh như nông sản, công nghệ cao, năng lượng và trang bị khoa học kỹ thuật…

– Trong kịch khách du lịch dạng kém “tươi sáng” nhất, một nước bị dán nhãn thao túng tiền tệ sẽ chịu hệ quả như thế nào?

– Nên nhớ rằng, Mỹ cũng từng dán nhãn Trung Quốc “thao túng tiền tệ” nhưng sau một năm họ đã gỡ bỏ. Không phải Mỹ nói VN thao túng tiền tệ là họ áp ngay thuế tiến công vào hàng xuất khẩu của VN. VN còn thời kì để giảng giải, thương thảo với Mỹ để họ tháo mác “thao túng tiền tệ”.

Hơn nữa, quan hệ VN và Mỹ vẫn ở trong đà phát triển tốt. Tôi cho rằng nhị Chính phủ sẽ cân nhắc dựa trên mối quan hệ nhưng mà lãnh đạo nhị nước đã dày công gây dựng trong gần 25 năm qua.

Tôi tin chính quyền Mỹ sẽ lắng tai tiếng nói từ phía VN và những người hiểu biết lĩnh vực thương nghiệp, tỷ giá hối đoái để thấy rằng VN không có chủ đích phá giá tiền tệ. Qua quá trình hội thoại, tranh luận, khác lạ VN cũng được sự ủng hộ của chuyên gia kinh tế uy tín tại Mỹ, họ sẽ có cái nhìn chiều sâu hơn trong câu chuyện này.

Đừng quá bi quan về chuyện Mỹ dán nhãn “thao túng tiền tệ”. Chúng ta sẽ nỗ lực khôn cùng cung ứng các thông tin khách quan, cụ thể để thuyết phục họ.

Đương nhiên, trong bối cảnh hiện nay, một số doanh nghiệp kể cả nhà đầu tư không tránh khỏi tình trạng lo ngại, hoang mang. Tuy nhiên, với quan hệ đối tác quan yếu giữa nhị nước cùng san sẻ nhiều lợi ích tương đồng, tôi cho rằng, tài năng Mỹ áp thuế lên hàng xuất khẩu của VN vào Mỹ là rất thấp. VN cũng đang xúc tiến nhanh việc giải trình với Mỹ.

hình như, còn chưa đầy một tháng nữa để chuyển giao chính quyền Mỹ từ ông Trump sang ông Biden. Chúng ta cũng cần theo dõi kết quả của quá trình thương thảo cũng như ý kiến của chính phủ mới về vấn đề này như thế nào.

Quỳnh Trang