Gói tương trợ lần nhì cần tính tới nhóm lao động phi chính thức 

Theo chuyên gia, gói tương trợ lần nhì cần tính tới lao động phi chính thức và ưu tiên xúc tiến kinh tế chứ không chỉ là giải cứu như trước.

Khảo sát của Đại học Kinh tế quốc dân trên gần 500 doanh nghiệp trong 6 lĩnh vực khác nhau cho biết, 80% doanh nghiệp được hỏi không nhận được tương trợ từ Chính phủ trong đợt dịch.

Kết quả khảo sát cũng cho thấy, doanh nghiệp quy mô nhỏ nhận được ít tương trợ hơn so với doanh nghiệp quy mô lớn trong khi họ là đối tượng tổn thương nhiều vì đại dịch. tỷ trọng doanh nghiệp tiếp cận các gói tương trợ đều dưới 20%, trừ chính sách gia hạn nộp thuế VAT và thuế thu nhập doanh nghiệp.

Nguyên nhân khiến gói tương trợ lần thứ nhất thất bại cũng được các chuyên gia “mổ xẻ” tại hội thảo “Chính sách vượt qua tác động của Covid-19 để phục hồi và phát triển kinh tế” do Đại học Kinh tế quốc dân tổ chức ngày 15/10. Trong đó, lý do chủ yếu là doanh nghiệp và cá nhân không phục vụ được điều kiện hoặc không tiếp cận được thông tin do thiếu hướng dẫn cụ thể, nhất quán. Quy trình thủ tục cũng rườm rà và nhiều chỉ tiêu đặt ra không sát với thực tế.

Rút kinh nghiệm từ gói tương trợ lần một, các chuyên gia nhận định gói tương trợ lần nhì muốn khả thi và hiệu quả, cần được xây dựng dựa trên những nguyên tắc nhất định, không nên thuần tuý chỉ là gói giải cứu, nhưng mà cần ưu tiên các mục tiêu phục hồi, tương trợ phát triển kinh tế.

Ông Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và cạnh tranh nhấn mạnh nguyên tắc trước tiên là chính sách phải nhanh. Là người đóng góp từ đầu cho việc hoạch định chính sách và theo dõi quá trình thực hiện, ông nhận định, với VN, “thực thi chính sách tốt còn quan yếu hơn làm ra chính sách tốt”.

Ông Võ Trí Thành chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: Phương Linh.

Ông Võ Trí Thành san sớt tại hội thảo. Ảnh: Phương Linh.

Chính sách đúng và kịp thời nhưng việc thực thi không nhanh và quyết liệt. Có ban lãnh đạo chống dịch nhưng lại không có ban lãnh đạo về kinh tế. Quốc hội đồng hành nhưng không trao quyền cho Chính phủ, đơn cử như muốn giảm thuế để tương trợ sinh sản kinh doanh cũng phải chờ Quốc hội giơ tay, ông Thành nói. Ông san sớt: “Cá nhân tôi cũng rất tiếc, gói tương trợ lần nhì lẽ ra cần đưa ra trong tháng 9 nhưng tới nay vẫn chưa xong”.

Với gói tương trợ lần nhì, ông Thành cũng như nhiều chuyên gia khác đều tán thành “phải đủ quy mô, đủ thời kì và độ bao phủ”.

Chính phủ có thể phải chấp nhận thâm hụt ngân sách để đưa ra gói tương trợ quy mô đủ lớn, thời kì tương trợ kéo dài ít nhất tới 2021 và bao phủ trên diện rộng, khác nhau tính tới các đối tượng SME và gần 29 triệu người lao động phi chính thức – vốn gần như nằm ngoài vòng tương trợ trước đây.

Ông Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV cho biết, quy mô của gói tương trợ lần một được lượng hoá chỉ khoảng 3% GDP. Việc tương trợ tuỳ thuộc vào tính chất, diễn biến dịch bệnh ở mỗi quốc gia, nhưng quy mô các gói tương trợ của VN vẫn thấp so với con số 15% GDP của các nước đã phát triển, mức 10-12% GDP của các nước mới nổi tương đương và mức 2-7% tại các nước Đông Nam Á.

Ông Lực đề xuất gói tương trợ lần nhì với quy mô 150.000 tỷ, tương đương 2,5% GDP, song song với việc tiếp tục thực hiện gói tương trợ thứ nhất vẫn dang dở. Ở các nước trên trái đất, các gói tương trợ không chỉ nhằm mục tiêu giải cứu, phục hồi nhưng mà còn làm tăng tài năng chống chịu, kiên cố và có tính dài hơi, “chứ không phải tương trợ là xong”. Đồng ý kiến, nhiều chuyên cho rằng thời kì tương trợ lần nhì nên kéo dài ít nhất tới năm 2021.

Theo các chuyên gia, gói tương trợ lần nhì cần tính tới những người lao động phi chính thức – nhóm đối tượng bị tác động mạnh do dịch bệnh nhưng lại đang đứng ngoài vòng chính sách tương trợ. Với khoảng 27-29 triệu người lao động phi chính thức hiện nay, ông Lực ước tính nếu gói chính sách lần nhì tương trợ mỗi người hàng tháng 1 triệu (trong 3 tháng), ngân sách cần chi ra khoảng 86.000 tỷ.

Lái xe xích lô giữa quán xá đóng cửa vì đợt cách ly toàn xã hội. Ảnh: Giang Huy.

tài xế xích lô giữa quán xá đóng cửa vì đợt cách ly toàn xã hội. Ảnh: Giang Huy.

Tuy nhiên, việc xác định lao động chính thức trên thực tế có thể vấp phải phức tạp nên có chuyên gia cho rằng nên sử dụng giải pháp công nghệ để cai quản người thụ hưởng một cách sáng tỏ và đơn giản hơn.

không chỉ có thế, theo các chuyên gia, nguồn lực tương trợ nên dành cho doanh nghiệp có tài năng phục hồi. Nếu tương trợ hôm nay nhưng mai doanh nghiệp đóng cửa thì chính sách không hiệu quả. Doanh nghiệp cũng phải có cam kết không thải hồi viên chức (hoặc thải hồi ở mức độ cụ thể) và phải tái cơ cấu hoạt động khi nhận tương trợ.

Qua quá trình tương tác với nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông Bùi Đức Thọ, Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế quốc dân nói, mong muốn của doanh nghiệp là được tương trợ giảm tiêu xài sinh sản. Doanh nghiệp kỳ vọng lớn về việc Chính phủ tiếp tục tương trợ, khác nhau là các chính sách dừng đóng bảo hiểm xã hội, giảm tiền thuê đất, tương trợ tiêu xài. không chỉ có thế, nhiều đơn vị kiến nghị sút giảm các đợt thanh kiểm tra của cơ quan quốc gia trong thời đoạn phức tạp này.

Với đề xuất giảm thuế giá trị ngày càng tăng (VAT) từ một số hiệp hội, ông Thọ cho rằng đây là giải pháp tốt để kích chuồng tiêu sử dụng nhưng đặt ra lo ngại Chính phủ không đủ nguồn lực nếu vận dụng đại trà cho toàn bộ doanh nghiệp. Theo ông, cần xác định đúng nhóm đối tượng thụ hưởng chính sách này như các lĩnh vực du lịch, tạm trú, nhà hàng ăn uống… vốn chịu liên quan nặng nề từ dịch bệnh.

Còn theo Cấn Văn Lực, Chính phủ cần cân nhắc kỹ giải pháp này. Việc giảm VAT vận dụng cho một số lĩnh vực khó khả thi, còn giảm VAT một cách đại trà sẽ gây thâm hụt ngân sách. VAT đóng góp vô cùng quan yếu với nguồn thu ngân sách và theo ước tính, chỉ cần giảm 1% VAT cho toàn bộ doanh nghiệp, ngân sách hụt thu 38.000 tỷ đồng.

Theo chuyên gia này, Chính phủ nên nghiên cứu chính sách tương trợ lãi suất cho vay doanh nghiệp bằng cách cấp bù lãi suất để nhà băng thương nghiệp cho doanh nghiệp vay với lãi suất thấp hơn mặt bằng chung. Năm 2009, Chính phủ đã có gói tương trợ lãi suất quy mô 1 tỷ USD nhưng không hiệu quả vì triển khai đại trà cho tất cả lĩnh vực.

Vì thế nếu bây giờ có tương trợ lãi suất, theo ông, nhất định phải lựa chọn lĩnh vực để tương trợ, dứt khoát không thực văn minh trà. không chỉ có thế, ông cũng cho rằng cần tăng vốn cho quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như kích hoạt lại quỹ bảo lãnh tín dụng vốn hoạt động èo uột trong chục năm qua – nhằm tương trợ SME tiếp cận nguồn tín dụng.

Về mặt định hướng, ông Nguyễn Văn Thạo, Phó chủ toạ Hội đồng lý luận Trung ương cho rằng, khi VN xác định đã vượt qua thời đoạn bùng phát Covid-19, các giải pháp hiện nay không chỉ dừng lại cứu trợ nhưng mà cần tập trung vào phục hồi và phát triển kinh tế, do theo ông, phục hồi kinh tế là vấn đề mấu chốt giải quyết các vấn đề xã hội.

Quỳnh Trang