Dấu ấn Trump với kinh tế Mỹ

Tổng thống Donald Trump từng có bảng thành tích kinh tế đáng ghen tị, cho tới khi Covid-19 xuất hiện.

“Không còn thời kì để lãng phí nữa đâu”, Tổng thống thắng cử Joe Biden cho biết khi thông tin kế hoạch cứu trợ trị giá 1.900 tỷ USD tuần trước, chỉ vài ngày trước lễ nhậm chức. Giải quyết cuộc khủng hoảng y tế và kinh tế nhưng Tổng thống Donald Trump để lại sẽ là ưu tiên số một của chính quyền Biden.

Tuần trước, số đơn xin trợ cấp thất nghiệp mới của Mỹ tăng thêm 181.000 lên 965.000 – cao nhất kể từ tháng 8/2020. Số ca nhiễm Covid-19 kỷ lục trong các tháng mùa đông khiến các lệnh hạn chế càng bị siết chặt. Người Mỹ và các bang cũng ngày càng thận trọng hơn. Tăng trưởng vì thế giảm tốc và sự cải thiện trên thị trường lao động sau cú sốc đại dịch đầu năm ngoái cũng đảo chiều.

Tổng thống Trump từng có bảng thành tích kinh tế đáng ghen tị. Chỉ 3 năm sau khi ông nhậm chức, tỷ trọng thất nghiệp tại Mỹ xuống thấp nhất kể từ thập niên 60, véc tơ vận tốc tức thời tăng trưởng thu nhập của các hộ gia đình bùng nổ và lạm phát được kiềm chế. Tình trạng nghèo đói và bất đồng đẳng thu nhập được thu hẹp, khi tăng trưởng lương và tài sản của người Mỹ có thu nhập và trình độ giáo dục thấp tăng nhanh nhất trong các nhóm.

Trump từng coi kinh tế là tấm vé bước vào nhiệm kỳ 2 của ông. Tại Diễn đàn Kinh tế toàn cầu (WEF) năm ngoái, ông từng tuyên bố: “Nước Mỹ đang thịnh vượng và đang thắng lợi như chưa bao giờ được như vậy”. Đúng là phần lớn tổng thống đương nhiệm lãnh đạo nền kinh tế trong thời đoạn tăng trưởng tốt có xu hướng tái thắng cử đơn giản. Vì thế, rất ít người nghi ngờ phát biểu của Trump tại Davos khi đó.

Tổng thống Trump tại Virginia hồi tháng 3/2020. Ảnh: Reuters

Tổng thống Trump tại Virginia hồi tháng 3/2020. Ảnh: Reuters

Tuy nhiên, quyết tâm tập trung vào kinh tế của Trump cũng đồng nghĩa ông coi nhẹ tính nghiêm trọng của đại dịch và các động thái ngăn chặn virus lây lan. Vì thế, tới tháng 3/2020, hàng loạt doanh nghiệp phải đóng cửa. tỷ trọng thất nghiệp có nguy cơ trở lại mức thập niên 30. Các thị trường tài chính thì nhất loạt lao dốc.

Nhìn chung, kinh tế Mỹ dưới thời Trump có thể chia làm 2 phần: 3 năm trước tiên thành công và năm 2020 thảm họa. Vào thời khắc ông thất bại trước Joe Biden trong cuộc bầu cử đầu tháng 11, nước Mỹ thực sự đã hồi phục đáng kể sau thời kì bị đại dịch tàn phá. Nhưng khi đó đã là quá muộn.

Trong 3 năm đầu nhiệm kỳ của Trump, Mỹ tăng trưởng với véc tơ vận tốc tức thời trung bình 2,5%. véc tơ vận tốc tức thời này được tiến công giá khá vững chắc nếu không muốn nói là hiếm có. Dù vậy, trên thực tế, kinh tế Mỹ đã tăng trưởng ổn định từ thời cựu Tổng thống Obama. Từ giữa năm 2009, GDP nước này tăng trung bình 2,25% mỗi năm. Nếu trừ đi phần kích thích nhờ Trump tăng chi cho quốc phòng, véc tơ vận tốc tức thời tăng trưởng dưới thời nhì tổng thống sẽ tương đương.

Bức tranh trên thị trường việc làm cũng tương tự. Dưới thời Obama, tỷ trọng thất nghiệp đã giảm nửa. Bộ Tài chính Mỹ và Cục Dự trữ liên bang Mỹ khi đó tin rằng tỷ trọng này khó có thể giảm thêm nhưng không khiến lạm phát tăng tốc. Trump nghi ngờ điều đó. Ông thay thế chủ toạ Fed Janet Yellen bằng Jerome Powell – người sẵn sàng để tỷ trọng thất nghiệp xuống thấp hơn mức vững bền để lạm phát lên cao hơn mục tiêu. tới cuối năm 2019, tỷ trọng thất nghiệp của Mỹ tiếp tục đi xuống, chạm 3,5%.

Tỷ lệ thất nghiệp tại Mỹ giai đoạn 2000 - 2020.

tỷ trọng thất nghiệp tại Mỹ thời đoạn 2000 – 2020.

Số việc làm được tạo ra mỗi năm dưới thời Trump ít thời nhiệm kỳ 2 của ông Obama. Tuy nhiên, thị trường lao động ở gần mức toàn dụng (full employment) cũng đồng nghĩa các đơn vị phải trả lương cao hơn và tuyển cả những người trước đây khó xin việc, như có kỹ năng nghèo nàn hoặc khuyết tật. tỷ trọng thất nghiệp trong nhóm người da màu cũng về dưới 6% lần trước tiên kể từ thập niên 70.

Thu nhập trung bình của các hộ gia đình – chuẩn mực tiến công giá chất lượng sống – tăng thêm 6.000 USD trong 3 năm đầu nhiệm kỳ của Trump. Trong suốt hơn 10 năm trước đó, con số này chỉ tăng hơn 250 USD.

Tuy nhiên, tất cả những xu hướng tích cực này đã đột ngột đảo chiều khi đại dịch lan tới Mỹ đầu năm 2020. tỷ trọng thất nghiệp có thời khắc lên tới 14,7%. Và dù số liệu này đã giảm về 6,7% ngày nay, tỷ trọng thất nghiệp vẫn cao gấp đôi so với cuộc khủng hoảng trước. Số người thất nghiệp hiện nhiều hơn 5 triệu so với đầu nhiệm kỳ của Trump.

GDP Mỹ giảm 5% trong quý đầu, sau đó lao dốc tới 31,4% quý II – theo số liệu đã điều chỉnh về cơ sở hàng năm, do hàng loạt hoạt động kinh tế bị đình trệ. Nền kinh tế này cũng rơi vào suy thoái về mặt kỹ thuật từ tháng 2.

tới quý III, GDP Mỹ lại tăng kỷ lục 33,1%. Tuy nhiên, kể cả khi véc tơ vận tốc tức thời hồi phục nhanh hơn dự báo, quy mô nền kinh tế này quý III có nhẽ vẫn chưa thể bằng, hoặc vượt tiền đại dịch. Số liệu cho cả năm 2020 chưa được công bố, nhưng kinh tế Mỹ được dự báo co lại 4,5%.

Một số kết quả kinh tế khác nhưng Trump coi là thành tựu cũng không được giới phân tích tiến công giá cao. Đầu năm 2018, tăng trưởng của Mỹ tăng tốc nhờ chính sách cắt giảm thuế chưa từng có tiền tệ. Tuy nhiên, kinh tế trưởng Mark Zandi của Moody’s cho biết hiệu quả này không kéo lâu dài khi nền kinh tế đã gần đạt trạng thái toàn dụng và thâm hụt ngân sách phình to. trong khi, sức tăng chủ yếu nhờ chi tiêu công, thay vì tiêu sử dụng và đầu tư của doanh nghiệp.

Dưới thời Trump, nợ công của Mỹ tăng 7.000 tỷ USD lên 27.000 tỷ USD. Thâm hụt ngân sách cho tài khóa kết thúc vào tháng 9/2020 là 3.000 tỷ USD, chủ yếu do các giải pháp chống Covid-19. Mức thâm hụt này dự kiến giảm nửa trong tài khóa ngày nay, theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội. Dù vậy, điều này còn phụ thuộc vào các động thái dưới thời Biden.

Thị trường chứng khoán cũng là một trong những niềm tự hào của Trump. Trong nhiệm kỳ của Trump, chỉ số S&P 500 đã tăng hơn 70%. Tuy nhiên, mức tăng này chủ yếu do lãi suất tại Mỹ xuống thấp kỷ lục, khiến nhà đầu tư tìm tới chứng khoán để có lợi nhuận cao hơn. Và đương nhiên, lợi nhuận cũng chủ yếu rơi vào túi những người Mỹ phú quý.

Chính sách hạn chế nhập cư của Trump đã làm giảm số người cạnh tranh cho các vị trí tuyển dụng. Tuy nhiên, nó cũng làm giảm số lượng người tiêu sử dụng tại Mỹ và co hẹp nguồn thu thuế.

Chiến tranh thương nghiệp cũng là điểm nhấn trong nhiệm kỳ của Trump. Chính sách thuế nhập khẩu và các hiệp nghị thương nghiệp thực sự đã giúp giảm thâm hụt trong ngành sinh sản vốn rất lớn trước đó. Trump tiến công thuế lên hàng loạt đối tác, từ Trung Quốc, Mexico tới châu Âu để bảo vệ các ngành trong nước, như nông nghiệp, sinh sản, xây dựng, khai khoáng.

Thâm hụt thương nghiệp với Trung Quốc vì thế giảm, nhưng thâm hụt với các nước khác lại tăng. Giới phân tích cho rằng thuế nhập khẩu có thể chuyển hướng thương nghiệp từ nước này sang nước khác, hoặc trừng trị các lĩnh vực cụ thể, nhưng có rất ít hiệu quả trong việc tác động lên mức xuất nhập khẩu chung.

Guardian đặt ra câu hỏi rằng nếu cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ được tổ chức sớm hơn, hoặc muộn hơn một năm, kết quả liệu có khác đi? Vì trên thực tế, Trump đã giành được 47% số phiếu và sẽ tái thắng cử nếu các bang dao động bỏ thăm cho ông.

Tuy nhiên, ông không thể ngăn Covid-19 tàn phá kinh tế Mỹ, và cũng không thể lùi ngày bỏ thăm. Nhưng nếu chấp nhận thất bại một cách tĩnh tâm hơn, Trump có nhẽ sẽ được coi là một tổng thống kém may mắn, thay vì một kẻ thua cuộc cố chấp.

Hà Thu (theo Guardian, Barron’s)