Chuyện khởi nghiệp gieo neo của hãng vaccine Moderna

Moderna có số vốn quá ít để thu hút nhân tài và chịu nhiều ngờ vực với phương pháp sinh sản thuốc chưa từng có.

Trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng hôm qua (11/8), Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố đạt thỏa thuận với tổ chức công nghệ sinh vật học Moderna trị giá 1,5 tỷ USD để sinh sản 100 triệu liều vaccine Covid-19. Moderna, hợp tác với Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), đang tiến hành thử nghiệm lâm sàng thời đoạn ba với một loại vaccine Covid-19 tiềm năng, có tên mRNA-1273.

Moderna là tổ chức do Noubar Afeyan đồng sáng lập và làm chủ toạ. Ông sinh ra tại Lebanon, trong gia đình có thân phụ mẹ là người Armenia. Họ cùng gia đình thiên di tới Canada khi còn niên thiếu. Sau khi học xong đại học, Afeyan tới Mỹ và lấy bằng Tiến sĩ sinh hóa tại Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT). Ông lập tổ chức trước tiên ở tuổi 24 và điều hành nó trong 10 năm.

Trong thời kì này, ông còn xây dựng hoặc đồng sáng lập thêm 5 tổ chức khác. Tổng cộng, Afeyan sở hữu hơn 100 bằng sáng chế và là đồng sáng lập của 38 tổ chức. Năm 2009, ông đồng sáng lập Moderna, đặt trụ sở tại Cambridge, Massachusetts.

Moderna hứng chịu nhiều ngờ vực từ khi mới xây dựng, với phương pháp sinh sản thuốc chưa từng được kiểm chứng – sử dụng công nghệ mRNA, và nhiều năm qua vẫn chưa đưa ra thị trường vật phẩm nào. Afeyan khi lập tổ chức cũng chỉ có 2 triệu USD, không đủ giúp họ thu hút các nhà khoa học hàng đầu tới làm việc.

CEO Moderna Stéphane Bancel. Ảnh: WSJ

CEO Moderna Stéphane Bancel. Ảnh: WSJ

Năm 2011, Afeyan tìm tới Stéphane Bancel – một kỹ sư lão luyện từng làm lãnh đạo tại hãng dược phẩm Eli Lilly và bioMerieux. “Tôi nhìn thấy ở ông ấy sự mãnh liệt và tò mò”, Afeyan nhớ lại.

Bancel thì đón nhận lời chào mời của Afeyan bằng sự nghi ngờ. “Tôi nhìn vào công nghệ của họ và nói rằng ‘Bất khả thi”https://vnexpress.net/”, ông nói. Dù vậy, ông vẫn nhận công việc sau khi được thuyết phục rằng phương pháp này sẽ có hiệu quả và Moderna có thể phát triển hàng trăm loại vaccine.

Bước ngoặt tới vào năm 2013, khi Bancel thuyết phục được đại gia dược phẩm AstraZeneca trả 240 triệu USD cho khách du lịch dạng quyền các loại thuốc tạo ra từ nghiên cứu của Moderna. Moderna sau đó cũng hợp tác với Merck để phát triển vaccine ung thư và nhiều loại khác. Tháng 2/2018, Moderna huy động được 500 triệu USD từ Pictet Group, Arrowmark Partners, Viking Global Investors và nhiều nhà đầu tư khác.

Cơ sở sản xuất của Moderna tại Norwood, Massachusetts. Ảnh: WSJ

Cơ sở sinh sản của Moderna tại Norwood, Massachusetts. Ảnh: WSJ

Dù vậy, đầu năm nay, Moderna vẫn là một cái tên vô danh, cho tới khi họ sinh sản ra loại vaccine Covid-19 được tiến công giá rất tiềm năng và được đưa vào thử nghiệm với véc tơ vận tốc tức thời nhanh chưa từng có. Moderna đang là cái tên dẫn đầu trong cuộc đua sinh sản vaccine tại Mỹ, cạnh tranh với hàng loạt đại gia dược phẩm. Bill Gates cũng từng viết trên tờ Washington Post rằng ông “rất hào hứng” với mRNA.

“Nếu Moderna sử dụng các công nghệ phát triển vaccine truyền thống, ngày nay có nhẽ tổ chức vẫn đang trong quá trình nghiên cứu, thậm chí không thể khởi đầu sinh sản như những gì đang đạt được”, Bancel cho biết Business Insider vài ngày sau khi vận chuyển vaccine tới NIH để thử nghiệm.

Nhờ các tiến triển trong việc tạo ra vaccine Covid-19, cổ phiếu Moderna niêm yết trên sàn Nasdaq đã tăng hơn gấp 3 so với đầu năm. Hãng hiện có khoảng 820 viên chức toàn thời kì, với vốn hóa thị trường 27 tỷ USD.

Moderna đang chạy đua với thời kì và sức ép để sinh sản vaccine. Dù vậy, suốt 9 năm qua, viên chức Moderna cũng đã quen với văn hóa nghiêm túc và khắc nghiệt do Bancel tạo dựng. Ông luôn đưa ra những nhận xét phê bình nghiêm khắc và sắc bén dành cho cấp dưới. Các viên chức hoặc là làm tốt lên hoặc là phải rời tổ chức dưới quyền điều hành của ông

thử thách trong việc phát triển loại vaccine Covid-19 trước tiên tại Mỹ cũng đồng nghĩa với việc Bancel và các đồng nghiệp càng phải chịu nhiều stress hơn. Một ngày thứ Bảy gần đây, các viên chức sinh sản và nhóm nghiên cứu được yêu cầu tắt smartphone và ngơi nghỉ một ngày sau khi làm việc không ngừng nghỉ trong vài tháng. Tuy nhiên, họ vẫn dành cả ngày để trao đổi email liên quan tới dự án, như thể đó là một ngày làm việc thông thường.

“Văn hóa của chúng tôi là không ngừng nỗ lực. Năng lực phản ứng nhanh chóng của Moderna đối với đại dịch coronavirus chính là thành tựu khi chúng tôi đã làm việc siêng năng trong 9 năm”, Bancel nói.

Thiên Linh (theo WSJ, Forbes)