Chế biến nông sản trước thử thách số hóa

Chuyển đổi số được cho là một trong các giải pháp đưa VN vào top 10 quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu trái đất vào năm 2030, theo các chuyên gia.

Chỉ thị số 25 trọng tâm về cơ giới hóa, số hóa sinh sản nông nghiệp của Thủ tướng mới đây được xem là đòn bẩy đưa nông nghiệp VN tiến gần hơn tới mục tiêu top 10 quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu trái đất vào năm 2030.

Cuộc chuyển mình của lĩnh vực gắn với quy trình sinh sản truyền thống, lâu đời còn nhiều rào cản, được bàn thảo dưới tầm nhìn nhì chiều từ phía doanh nghiệp và người làm chính sách, trong tọa đàm “Chuyển đổi số trong quy trình sinh sản và chế biến nông sản” ngày 3/11 trên VnExpress.

Các chuyên gia tại tọa đàm. Ảnh: Tuấn Cao.

Các chuyên gia tại tọa đàm. Ảnh: Tuấn Cao.

Thời cơ từ chuyển đổi số

“Trước căng thẳng của thị trường, doanh nghiệp phải chuyển đổi số để cạnh tranh”, ông Thân Văn Hùng – Phó chủ toạ Hiệp hội Nông nghiệp số VN nêu ý kiến tại tọa đàm, cho đây là quá trình tự nhiên. “Các nước trong khu vực đang đi trước VN, các doanh nghiệp nếu không số hóa quy trình, ứng dụng công nghệ nâng cao năng suất thì rất khó để cạnh tranh”, ông Hùng nhấn mạnh.

Lấy một ví dụ từ số hóa, ông Hùng dẫn chứng, có nhiều khách hàng yêu cầu cung ứng kỹ quá trình canh tác, sinh sản chế biến. Nếu làm cách thủ công sẽ rất khó để chứng minh, nhưng với QR Code, khách hàng sẽ thấy cả quá trình, từ đó sẵn sàng trả gấp đôi, gấp 3 cho các vật phẩm.

TS Nguyễn Anh Phong, Giám đốc Trung tâm thông tin phát triển nông nghiệp nông thôn, Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển nông nghiệp nông thôn.

TS Nguyễn Anh Phong, Giám đốc Trung tâm thông tin phát triển nông nghiệp nông thôn, Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển nông nghiệp nông thôn.

Đồng ý kiến, TS Nguyễn Anh Phong, Giám đốc Trung tâm thông tin phát triển nông nghiệp nông thôn, Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển nhận định, với 49.600 doanh nghiệp trong chuỗi nông sản, các thị trường đầu ra cao cấp như Mỹ, Nhật phiên bản, Hàn Quốc có yêu cầu cao về chất lượng vật phẩm, cũng chính là thời cơ để chuyển đổi số thể hiện rõ vai trò.

Tuy nhiên, các chuyên gia đều tán thành rằng các doanh nghiệp, khác lạ là doanh nghiệp vừa và nhỏ còn nhiều hạn chế trong công nghệ. Nhìn lại bức tranh toàn cảnh ngành công nghiệp chế biến của VN, có tới 70-80% cơ sở chế biến thô, giá trị thấp; 83% trong khâu làm đất được cơ giới hóa; 50-60% cơ giới hóa khâu thu hoạch nhưng vẫn chưa đồng bộ.

“Hiện nay việc tiếp cận số liệu nông nghiệp còn khá phức tạp ngay cả với cơ quan cai quản chứ chưa nói gì doanh nghiệp”, TS Nguyễn Anh Phong, đại diện Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cho biết. Ông nhìn nhận doanh nghiệp ngành này hầu như phải chủ động trong kìm kiếm dữ liệu, cũng như xây dựng hạ tầng cho riêng mình để tăng hàm lượng số hoá trong sinh sản.

Bài toán tiếp cận vốn

Hiện 97% doanh nghiệp Việt là vừa và nhỏ, có nhu cầu vốn đầu tư cho công nghệ lớn. Nhưng đây lại là rào cản, khác lạ với các doanh nghiệp trong ngành nông nghiệp.

“Trong khi nhà băng yêu cầu tài sản thế chấp giá trị cao thì doanh nghiệp nông nghiệp lại thường có tài sản không được định giá cao như nhà kính, máy móc nông nghiệp”, ông Phong đưa ra thực trạng.

TS Nguyễn Đức Tùng và PGS. TS Phạm Anh Tuấn.

TS Nguyễn Đức Tùng và PGS. TS Phạm Anh Tuấn.

Đồng cảm về vấn đề thế chấp tài sản của doanh nghiệp, TS Nguyễn Đức Tùng – Giám đốc văn phòng ban nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân, Tổng thư ký Hiệp hội Nông nghiệp số VN (VIDA), với vai trò điều phối viên, lấy dẫn chứng: “Doanh nghiệp có thể tốn nhiều triệu USD cho ứng dụng, nhưng có thể không được coi là tài sản thế chấp nhà băng”. Với các doanh nghiệp chế biến vừa và nhỏ, siêu nhỏ, hay các nông hộ, việc tiếp cận vốn còn phức tạp hơn.

Cũng theo các chuyên gia, bên cạnh tương trợ chính sách, nên tăng mạnh các yếu tố quan yếu khác là huấn luyện nguồn nhân lực, thay đổi công nghệ. Trong đó, các doanh nghiệp lớn vào vai trò đầu tàu, còn các SME khi chuyển đổi số sẽ tạo ra tác động lớn cho tăng trưởng.

Kinh nghiệm trên trái đất

Từng đi thực tế tại nhiều thị trường quốc tế, theo ông Hùng, việc tiếp cận, ứng dụng công nghệ, các dữ liệu phục vụ số hóa vào các hoạt động sinh sản nông nghiệp tại các nước khác trên trái đất rất dễ vì họ đã có sẵn HST số.

“Israel vận dụng công nghệ cao để ra năng suất lớn. Nhật phiên bản sinh sản nhỏ nhưng ứng dụng công nghệ để tạo ra giá trị vật phẩm lớn từ đảm bảo an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc “, ông Hùng lấy ví dụ.

PGS. TS Phạm Anh Tuấn - Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

PGS. TS Phạm Anh Tuấn – Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch – Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Về chính sách, ông Phạm Anh Tuấn – Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch – Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn dẫn ra ví dụ từ Hàn Quốc: “Việc ưu đãi của chính phủ nước này cho nông nghiệp rất thẳng tay, thể hiện ở giá thành nông sản đầu ra của họ rất thấp”.

san sớt về bài học từ các nước có nền nông nghiệp phát triển, ông Nguyễn Anh Phong lấy dẫn chứng Thái Lan, từ năm 2007 đã coi chuyển đổi số là chiến lược quốc gia. Với một diễn đàn chuyển đổi số cho nông nghiệp, Thái Lan rút khá ngắn thời kì đưa thông tin công nghệ tới với nông dân.

Để thực hiện chiến lược cơ giới hoá về sinh sản nông nghiệp, đại diện Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho rằng nên tập trung hơn vào nhóm doanh nghiệp. “Doanh nghiệp cần được thụ hưởng nhiều hơn về chính sách, công nghệ và huấn luyện nguồn nhân lực. Giữa các đơn vị huấn luyện, dạy nghề cần phối hợp tốt hơn để tạo ra nguồn lao động hàm lượng tay nghề kỹ thuật tốt”, ông Tuấn nói thêm.

Ông Thân Văn Hùng - Phó chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp số Việt Nam.

Ông Thân Văn Hùng – Phó chủ toạ Hiệp hội Nông nghiệp số VN.

Ông Hùng, Phó chủ toạ Hiệp hội Nông nghiệp số VN thì khẳng định, ngày càng tăng cơ giới hóa trong sản xuât nông nghiệp không chỉ trong chế biến nhưng mà còn tạo vùng vật liệu. Thứ nhì là chính sách tương trợ doanh nghiệp, người dân khi đầu tư máy móc, cần đơn giản, hợp lý để đi vào thực tế. Vấn đề thứ ba là logistics, cần cắt giảm tiêu xài không đáng có để sáng tỏ hóa thông tin, chuyển đổi số, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan.

Xem diễn biến chính