Các tỷ phú công nghệ bị chỉ trích vì giàu nhanh

Ông chủ Amazon Jeff Bezos đã kiếm thêm 63 tỷ USD trong năm nay, trong khi tài sản của Elon Musk cũng tăng gấp đôi.

Hôm nay (29/7), CEO 4 hãng công nghệ lớn, gồm Mark Zuckerberg của Facebook, Jeff Bezos của Amazon, Tim Cook của Apple, và Sundar Pichai của Alphabet (đơn vị mẹ Google) sẽ có buổi điều trần trước Tiểu ban chống độc quyền của Hạ viện Mỹ. Ngoài vấn đề về hoạt động kinh doanh của đơn vị, các tỷ phú công nghệ Mỹ cũng được lưu ý khi tài sản đang tăng nhanh chóng.

Theo Bloomberg Billionaires Index, ông chủ Amazon Jeff Bezos đã kiếm thêm 63,6 tỷ USD trong năm nay. Tháng này, có thời khắc tài sản của ông tăng tới 13 tỷ USD trong một ngày. Người giàu nhất trái đất còn nắm giữ một kỷ lục khác là có khối tài sản trên 200 tỷ USD.

Một tỷ phú công nghệ khác cũng đang ăn nên làm ra. Đó là ông chủ Facebook Mark Zuckerberg với tài sản tăng 9,1 tỷ USD trong năm nay. Zuckerberg đang thu hẹp khoảng cách tài sản với những người đầu bảng như Jeff Bezos và Bill Gates.

Khối tài sản của các tỷ phú công nghệ trong Bloomberg Billionaires Index đã tăng gấp đôi kể từ năm 2016, từ 751 tỷ USD lên 1.400 tỷ USD, nhanh hơn tất cả các lĩnh vực khác. Bảy trong 10 người giàu nhất trái đất có tài sản chủ yếu từ công nghệ, với tổng 666 tỷ USD, tăng 147 tỷ USD năm nay.

Người giàu nhất thế giới Jeff Bezos. Ảnh: Bloomberg

Người giàu nhất trái đất Jeff Bezos. Ảnh: Bloomberg

Những người giàu nhất trái đất đang ngày càng giàu hơn, thậm chí với véc tơ vận tốc tức thời nhanh hơn. Vì đại dịch khiến kinh tế toàn cầu chuyển sang trực tuyến nhiều hơn.

“Chúng ta đã chuyển nền kinh tế từ vật lý sang trực tuyến”, Luigi Zingales, Giáo sư tài chính tại Trường Kinh doanh, Đại học Chicago, nhận định. Ông nói rằng điều này đáng lẽ sẽ cần thời kì dài để chuyển đổi, nhưng đại dịch khiến nó xảy ra trong vài tuần thay vì nhiều năm.

Những người hưởng lợi lớn năm nay còn có CEO Tesla Elon Musk, người có tài sản ròng rã tăng hơn gấp đôi lên 69,7 tỷ USD nhờ cổ phiếu Tesla tăng giá. Tài sản đồng sáng lập Microsoft Bill Gates và cựu CEO Steve Ballmer cũng tăng vọt, dù họ đã rời đơn vị rất lâu.

Tỷ phú Ấn Độ Mukesh Ambani cũng thu lợi từ nền kinh tế trực tuyến. Cổ phiếu đế chế Reliance Industries của ông đã tăng 45% trong năm nay khi mở rộng sang lĩnh vực kỹ thuật số và bán lẻ, đưa ông trở thành người giàu thứ 5 trái đất.

Trong số 10 người giàu nhất, chỉ có 2 người giảm tài sản là ông trùm hàng xa xỉ Bernard Arnault và chủ toạ Berkshire Hathaway Warren Buffett. Và trong khi giới công nghệ giàu thêm, hơn 200 trong số 500 tỷ phú được Bloomberg theo dõi đã mất tiền trong năm nay.

Thay đổi tài sản của 10 người giàu nhất thế giới năm nay. Nguồn và đồ họa: Bloomberg. Đơn vị: tỷ USD

Thay đổi tài sản của 10 người giàu nhất trái đất năm nay. Nguồn: Bloomberg. Đơn vị: tỷ USD

Dù vậy, việc tài sản các tỷ phú công nghệ tăng nhanh thời kì qua đang làm dấy lên làn sóng bất bình. Các chính trị gia như Alexandria Ocasio-Cortez và Bernie Sanders chỉ trích sự tăng thêm bất đồng đẳng thu nhập và việc các tỷ phú ngày càng giàu. Người biểu tình đã tụ tập bên ngoài căn hộ penthouse của Bezos ở Manhattan để đòi tiến công thuế tài sản. Các viên chức Facebook cũng lên tiếng về vai trò Mark Zuckerberg trong việc lan truyền thông tin sai lệch và ngôn từ kích động thù địch.

ngày nay, 5 trong số các đơn vị công nghệ lớn nhất của Mỹ – Apple, Amazon, Alphabet, Facebook, và Microsoft – có vốn hóa tương đương 30% GDP Mỹ, gần như gấp đôi so với cuối năm 2018. Các gã khổng lồ công nghệ cũng kiểm soát cơ sở hạ tầng của nền kinh tế kỹ thuật số.

Việc này tương tự sự độc quyền của các đơn vị công nghiệp trong nền kinh tế Mỹ vào đầu thế kỷ 20. Khi đó, quyền lực kinh tế của họ đã tạo ra làn sóng phản ứng dữ dội, gây ra nhiều vụ bạo loạn của người lao động và khiến nhiều chính sách cải tổ được ứng dụng. Dù vậy, so với thời Tổng thống John D. Rockefeller, các động thái của chính phủ Mỹ chống lại đại gia công nghệ hiện nay là tương đối nhẹ.

Các ông trùm thời trước như Rockefeller và Andrew Carnegie đã khôi phục hình ảnh của họ trước công chúng bằng các hoạt động từ thiện quy mô lớn. Công thức này cũng được tỷ phú ngày nay ứng dụng.

“Giving Pledge” – cam kết cho đi phần lớn tài sản được xây dựng vì Gates và Buffett là ví dụ. Zuckerberg cũng đã bước chân vào lĩnh vực từ thiện, xây dựng “Sáng kiến Chan Zuckerberg”vào năm 2015 với mục tiêu xúc tiến tiềm năng của nhân loại và đồng đẳng.

Nhưng ngay cả những hoạt động này cũng có người chỉ trích. “Tỷ phú ngày nay là những người tự cảm thấy mình có quyền cai quản người dân Mỹ”, Anand Giridharadas, tác giả quyển “Winners Take All: The Elite Charade of Changing the World”, bình luận.

Sự phóng khoáng và tích cực của Gates trong suốt đại dịch đã khiến ông được truyền tụng rộng rãi, nhưng nó cũng khiến các nhà lý luận thuyết thủ đoạn nghi ngờ về động cơ của ông. Một cuộc thăm dò của YouGov và Yahoo News cho thấy 44% người đảng Cộng hòa và 19% người đảng Dân chủ tin rằng Gates muốn sử dụng vaccine để cấy trang bị theo dõi vào người dân.

Những chỉ trích nhắm vào Bezos cũng không dứt, ngay cả khi ông tăng gấp đôi số tiền từ thiện, cam kết chi 10 tỷ USD vào tháng 2/2020 để chống chuyển đổi khí hậu và quyên góp 100 triệu USD vào tháng 4/2020 cho tổ chức phi lợi nhuận Feeding America. Khi đưa ra thông tin từ thiện, tài sản của ông đang tăng mạnh. ngày nay, ông cũng chưa tham gia “Giving Pledge”.

Dù vậy, vợ cũ của ông MacKenzie Scott thì đã ký cam kết này không lâu sau khi nhị người ly dị. Scott cho biết hôm thứ ba (28/7) rằng bà đã quyên góp 1,7 tỷ USD cho một số hoạt động bao gồm vô tư chủng tộc, chuyển đổi khí hậu và sức khỏe tập thể.

“Trong suy nghĩ của tôi, tài sản cá nhân là vật phẩm của một nỗ lực tập thể và của các cấu trúc xã hội nhưng mà đem lại thời cơ cho một số người, và gây trở ngại cho vô số người khác”, bà nói.

Dù vậy, các hãng công nghệ lớn cũng có được sự tôn trọng miễn cưỡng từ các nhà phê bình, trong đại dịch. “Chúng ta may mắn có được những công nghệ kỹ thuật số này”, Daron Acemogl nói, “Nếu không có họ, xúc tiến từ phong tỏa và giãn cách xã hội sẽ tồi tệ hơn”.

Tuy nhiên, ông cũng tuyên bố điều này sẽ càng làm tăng sự thống trị của các đơn vị công nghệ đối với nền kinh tế và đời sống xã hội. Ông cảnh báo rằng công nghệ phát triển nhanh chóng có thể làm tăng bất đồng đẳng, giảm việc làm tốt và suy yếu nền dân chủ.

Những lo ngại như vậy có thể đẩy các hãng công nghệ lớn và các tỷ phú vào tầm ngắm các chính phủ đang có tài chính bị tàn phá vì đại dịch. Trong cuộc vận động tranh cử Tổng thống Mỹ năm nay, ứng cử viên Elizabeth Warren và Bernie Sanders từng đề xuất thuế tài sản đối với các tỷ phú. Đây là ý tưởng được cử tri ủng hộ.

Khi không có thuế tài sản hoặc một số loại thuế mới, chính phủ Mỹ sẽ rất khó tiến công thuế tài sản của Zuckerberg, Bezos và các tỷ phú công nghệ khác. vì lẽ, phần lớn tài sản của họ ở dạng cổ phiếu, vốn không bị tiến công thuế cho tới khi nó bị bán.

“Các tỷ phú đã tích lũy một lượng thặng dư vốn lớn dưới dạng cổ phiếu nhưng mà không phải trả thuế mấy, nếu có”, Gabriel Zucman, Giáo sư kinh tế Đại học California at Berkeley, người giúp Elizabeth Warren và Sanders hoàn thiện đề xuất thuế tài sản, bình luận.

Phiên An (theo Bloomberg)