Các TP in tiền riêng để xoay xở qua dịch

Trong căn phòng ở bảo tồn Tenino Depot có một cỗ máy cũ được kỳ vọng giúp TP vượt qua phức tạp kinh tế, bằng cách in tiền gỗ.

Có kích thước bằng một chiếc thẻ ATM, “đôla gỗ” được trao cho những người dân địa phương đang phức tạp về tài chính. Nó được định giá theo tỷ giá USD thực, có thể được chi tiêu ở khắp mọi nơi, từ siêu thị tạp hóa tới trạm xăng và trung tâm chăm sóc trẻ em. Người giữ nó có thể đổi ra tiền USD sau này. “Chúng tôi muốn đây là biểu tượng của hy vọng,” thị trưởng TP Tenino (Washington, Mỹ) Wayne Fournier cho biết.

Đây là chương trình Tenino đã vận dụng trong những ngày đen tối nhất của Đại suy thoái thập niên 30. nhà băng duy nhất của TP khi đó đóng cửa và các doanh nhân địa phương quyết định làm tiền gỗ để giúp thương nghiệp được duy trì. Đây là chương trình trước tiên thuộc loại này ở Mỹ.

“Nó đã hoạt động một cách tuyệt vời”, Fournier cho biết. Kế hoạch của TP là trao cho những người gặp phức tạp về kinh tế do đại dịch khoản trợ cấp tới 300 đôla gỗ.

Tờ tiền bằng gỗ của Tenino. Ảnh: Ted S. Warrenzap

Đồng tiền bằng gỗ của Tenino. Ảnh: Ted S. Warrenzap

Sau khi ra mắt vào tháng 5, nhiều TP từ Arizona tới Montana và California đã liên hệ với Tenino để được tư vấn về việc mở đầu sử dụng tiền riêng. “Chúng tôi không biết điều gì sẽ xảy tới tiếp theo trong năm nay”, Fournier nói, “Nhưng những TP như chúng tôi cần phải tìm ra cách thích hợp để duy trì nhưng mà không cần phụ thuộc trái đất”.

Ý tưởng “tiền tệ té sung” này đã tồn tại trong nhiều thế kỷ. Theo nghiên cứu được công bố trên tập san Papers in Poli Economic năm 2018, có 3.500 tới 4.500 hệ thống như vậy đã được ghi nhận ở hơn 50 quốc gia trên trái đất.

Thông thường, chúng là đơn vị tiền tệ địa phương, chỉ có thể được trao đổi giữa những người và doanh nghiệp trong một khu vực. Nhiều chương trình còn giới hạn thành viên cho những người đã đăng ký. Chúng thường hoạt động song song với đồng tiền chính thức của quốc gia chứ không có vai trò thay thế.

Loại tiền tệ này có nhiều hình thức khác nhau và rất ít nơi chọn tiền giấy. Nhiều loại “tiền tệ té sung” ngày nay hoàn toàn là kỹ thuật số hoặc được giao tế qua thẻ thông minh, ra đời với nhiều mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường khác nhau.

Một số nhằm bảo vệ các doanh nghiệp độc lập tại địa phương. Một số xúc tiến tầm nhìn đồng đẳng và kiên cố hơn về xã hội. Số khác được xây dựng để ứng phó với các cuộc khủng hoảng kinh tế, khi các hệ thống tài chính truyền thống ngừng hoạt động.

Khi Covid-19 gây ra làn sóng hỗn loạn về kinh tế và xã hội, cả ba thử thách này nhường nhịn như xuất hiện cùng lúc. “Trong thời kỳ khủng hoảng như những gì chúng ta đang gặp phải, vấn đề chính là thiếu tính thanh khoản”, Paolo Dini – nhà nghiên cứu tại Trường Kinh tế London cho biết, “Đó thường là vấn đề về dòng tiền. vì thế, bất kỳ vũ trang hoặc khí cụ nào giúp duy trì thanh khoản đều rất hữu ích”.

Mặc dù vẫn còn quá sớm để đo lường tác động kinh tế toàn vẹn của Covid-19, GDP Mỹ giảm mạnh trong quý II khiến người ta ngày càng nghĩ nhiều về Đại suy thoái. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho biết cuộc khủng hoảng đang diễn ra có thể làm bốc hơi 9.000 tỷ USD GDP toàn cầu trong 2 năm tới. Đây là đợt suy thoái tồi tệ nhất kể từ những năm 1930.

Đối với những người ủng hộ tiền tệ địa phương, đây là thời cơ vàng để hồi sinh “tiền tệ té sung”. “Kỷ nguyên của nền kinh tế thịnh vượng thông thường sắp kết thúc”, Stephen DeMeulenaere – người đứng đầu phòng ban công nghệ của Qoin Foundation (Hà Lan), một tổ chức phi lợi nhuận ủng hộ tiền tệ đồng đội, cho biết.

Ông tiến công giá hệ thống ngày nay gặp vấn đề về cấu trúc khi cung ứng tiền thôn qua các chính sách như nới lỏng định lượng. “Chỉ in thêm tiền không có tức thị nó sẽ lưu thông. Nếu ai đó đang lên cơn đau tim, khách du lịch có truyền máu hay hô hấp nhân tạo cho họ không?”, ông nói.

Cũng như đôla bằng gỗ của Tenino, WIR của Thụy Sĩ được đưa ra để ứng phó với tình trạng khan hiếm tiền. Được tạo ra năm 1934, WIR hiện là đơn vị tiền tệ té sung lâu đời nhất trái đất. WIR cung ứng các khoản vay cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ để thực hiện giao tế với các doanh nghiệp khác, với tỷ giá được neo vào franc Thụy Sĩ. WIR hiện có hơn 60.000 thành viên, trong đó có một phần năm tổng số doanh nghiệp Thụy Sĩ. “WIR có một mạng lưới mạnh mẽ. Đây là điều quan yếu hơn bao giờ hết”, Volker Strohm – người phát ngôn WIR cho biết.

Các chương trình này thường xuất hiện khi nền kinh tế suy yếu, như Argentina đầu những năm 2000 hoặc Hy Lạp vào thập kỷ trước. Những người ủng hộ các loại tiền té sung nói rằng, khi phối hợp với tài trợ của chính phủ, chúng có thể là cách hiệu quả để duy trì dòng chảy tiền tệ trong đồng đội.

TP Maricá, Rio de Janeiro (Brazil), phối hợp tiền địa phương với chương trình thu nhập cơ khách du lịch dạng phổ thông. Khoảng 80.000 cư dân – gần một nửa dân số, nhận được 130 reais (35 USD) mỗi tháng, không ràng buộc về điều kiện. Số tiền này được phân phối dưới dạng “Mumbuca” – đơn vị tiền tệ địa phương của TP. Loại tiền này không được chấp nhận ở các nơi khác của Brazil.

“Việc này có thể trở thành mô hình về cách một TP có thể giải ngân hiệu quả các khoản trợ cấp xã hội trong thời kỳ đại dịch, tương trợ các gia đình nghèo khi họ ở nhà và cả hộ kinh doanh nhỏ trong thời kỳ khủng hoảng”, Eduardo Diniz – Giáo sư nhà băng và công nghệ tại Trường Quản trị Kinh doanh São Paulo nhận xét.

Trong tháng 5, cư dân Maricá đã tiêu 30 triệu reais tiền Mumbuca. Diniz cho biết chìa khóa thành công của Mumbuca chính là sự vào cuộc mạnh mẽ của chính quyền địa phương.

Một nghiên cứu khác tại Canada cũng chứng minh giá trị của việc duy trì dòng chảy tiền chảy tại địa phương, nhờ “tiền tệ té sung”. Nghiên cứu cho biết các hãng bán lẻ độc lập xoay vòng tiền nhiều hơn 2,6 lần so với các chuỗi bán lẻ. trong khi, ngoài việc khuyến khích mọi người mua sắm tại địa phương, các loại tiền té sung còn có thể khuyến khích hành vi tích cực hoặc làm từ thiện.

Lấy cảm hứng từ công nghệ khối chuỗi (blockchain), TP Hull ở phía bắc nước Anh đã tạo ra tiền tệ địa phương kỹ thuật số trước tiên trên trái đất vào năm 2018, cung ứng chiết khấu lên tới 50% hàng hóa và dịch vụ cho những người làm việc tự nguyện tại các tổ chức địa phương. Một dự án tương tự của Hà Lan, có tên Samen Doen cũng thưởng cho những người thực hiện các hoạt động xã hội như chăm sóc người già.

Các tờ tiền Bristol Pound . Ảnh: Bristol Post

Các tờ tiền Bristol Pound . Ảnh: Bristol Post

Bristol Pound, được xây dựng năm 2012, được coi là một trong những loại “tiền tệ té sung” có tương tác nhất. Cư dân Bristol (Anh) có thể sử dụng nó để tính sổ xe bus, cà phê hoặc thậm chí là thuế.

Dù số Bristol Pound được chi từ năm 2012 đã lên tới 5 tỷ bảng Anh, tác động kinh tế của nó vẫn còn gây tranh cãi. Một nghiên cứu năm 2017 kết luận nó không xúc tiến địa phương hóa, vì đồng bảng Anh quá sẵn và dễ tiếp cận, khiến nhiều người không mặn nhưng mà với Bristol Pound.

Một vấn đề gây phức tạp cho một số đồng tiền té sung là tìm được cách trang trải phung phí hoạt động. WIR giải quyết vấn đề này thông qua phí giao tế ở mức 0,06% đối với thành viên và gấp đôi đối với người không phải là thành viên. Đôla Calgary của Canada duy trì bằng cách trả lương viên chức bằng chính đồng Calgary và thu phí từ chính phủ và doanh nghiệp.

Một số loại tiền tệ dựa trên đồng đội của Mỹ cũng phải vật lộn để vượt qua thử thách này. Đồng Equal đôla của Philadelphia, trả cho người dân địa phương để đổi lấy hàng hóa, dịch vụ và lao động, đã ngừng lưu thông năm 2014 sau 19 năm hoạt động do tốn 300.000 USD mỗi năm để duy trì. Được xây dựng vào năm 1991, chương trình Ithaca HOURS cũng từng là đơn vị tiền tệ địa phương hoạt động lâu nhất ở Mỹ. Nó lụi tàn sau nhì thập kỷ, không lâu sau khi người sáng lập kiêm nhà hoạt động Paul Glover qua đời.

Sự tham gia hạn chế của các doanh nghiệp cũng là một trở ngại. Hệ thống trao đổi giá trị LOVES tại Yamato (Nhật khách du lịch dạng) trả cho người dân bằng tiền địa phương khi họ làm tự nguyện và mang túi riêng tới siêu thị. Dù nhiều cư dân đã đăng ký, số siêu thị tham gia lại không đủ. Chương trình đã ngừng lại năm 2007 sau 5 năm hoạt động.

Việc tiền mặt giảm dần khi thương nghiệp điện tử và tính sổ điện tử phát triển cũng là một yếu tố khác làm giảm nhu cầu “tiền tệ té sung”. Diana Finch, tổng giám đốc của Bristol Pound nói rằng ngay cả trước khi Covid-19 tiến công, việc lưu thông tiền giấy trong khu vực đã giảm khoảng 60%.

Bristol Pound đang chuyển hướng sang mô hình kinh doanh dựa trên phí giao tế điện tử – Bristol Pay, dự kiến ra mắt cuối năm nay. Mục tiêu của Bristol Pay là chiếm từ 50% tới 80% các giao tế trong TP. Một khoản phí nhỏ được tính cho mỗi giao tế. Số tiền thu được sẽ đổ vào các dự án xã hội và môi trường.

Bà Diana Finch xem “tiền tệ té sung” là khí cụ có thể làm cho các TP trở thành linh hoạt hơn khi đương đầu với xung đột kinh tế, cũng như cải thiện đồng đẳng xã hội. “Loại tiền này không nhằm giúp các doanh nghiệp địa phương đang gặp vấn đề về thanh khoản kinh doanh. Nó nghiêng về việc nỗ lực thay đổi khách du lịch dạng chất của nền văn hóa và tạo ra các đồng đội kiên cố hơn”, bà nói.

Phiên An (theo Bloomberg)