Các nước khó giảm nợ công hậu Covid-19

Nợ công các nước hiện tương đương thời Thế chiến II, nhưng việc giảm nợ sẽ khó hơn nhiều, do vấn đề dân số, công nghệ và tăng trưởng chậm rãi.

Chính sách tăng chi tiêu để ứng phó đại dịch của các nước khiến nợ công tăng vọt. Số liệu gần đây của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho thấy tính tới hết tháng 7, nợ công của các nước phát triển đã tương đương 128% GDP. Năm 1946, con số này là 124%.

Glenn Hubbard – chủ toạ Hội đồng Cố vấn Kinh tế dưới thời cựu Tổng thống Mỹ George W. Bush cho biết các nước hiện không lo lắng về khối nợ tăng cao, nhưng chỉ tập trung kiểm soát đại dịch. “ngày nay chính là một trận tiến công. Không phải là với thế lực bên ngoài, nhưng là với virus. Mức độ chi tiêu không phải là vấn đề”, Hubbard cho biết.

Sau Thế chiến II, các nước phát triển giảm nợ nhanh chóng, một phần nhờ véc tơ vận tốc tức thời tăng trưởng cao. tỷ trọng nợ trên GDP chỉ còn hơn 50% năm 1959. Dù vậy, lần này có thể nan giải hơn, do các yếu tố liên quan tới cơ cấu dân số, công nghệ và tăng trưởng chậm rãi. Dù đại dịch biến mất sẽ khiến sự sáng sủa tăng vọt, năng lực bùng nổ như hậu Thế chiến II sẽ khó lặp lại.

Tỷ lệ nợ công trên GDP của các nước phát triển (xanh) và mới nổi (xám) vài thập kỷ qua. Nguồn: WSJ

tỷ trọng nợ công trên GDP của các nước phát triển (xanh) và mới nổi (xám) vài thập kỷ qua. Nguồn: WSJ

Sau chiến tranh, véc tơ vận tốc tức thời sinh bùng nổ, khiến lực lượng lao động cũng ngày càng tăng. Các nước còn được hưởng lợi từ điện khí hóa, sự hình thành các khu vực ngoại thành và chất lượng dược phẩm tăng. tới cuối thập niên 50, tăng trưởng trung bình tại Pháp và Canada là 5% một năm. Italy gần 6%. Đức và Nhật quý khách dạng hơn 8%. Còn GDP Mỹ tăng gần 4%.

Tuy nhiên, vài năm gần đây, Mỹ, Anh và Đức chỉ tăng trưởng khoảng 2% một năm. véc tơ vận tốc tức thời này tại Pháp và Nhật quý khách dạng là gần 1%. Còn Italy gần như không tăng trưởng.

Tăng trưởng dân số cũng chậm rãi lại tại các nền kinh tế phát triển. Lực lượng lao động đang co lại khi dân số già và tỷ trọng sinh giảm. tới đầu thập niên 60, các nước G7 đều có tăng trưởng dân số gần 1% mỗi năm hoặc hơn. ngày nay, không nước nào đạt véc tơ vận tốc tức thời này. Italy và Nhật quý khách dạng thậm chí còn đi xuống.

Tăng trưởng kinh tế nhanh và tiền chi cho quân sự giảm thời hậu chiến khiến việc giảm nợ đơn giản. Tại Mỹ, chi tiêu của chính phủ giảm hơn nửa thời đoạn 1945 – 1947, chưa điều chỉnh theo tăng trưởng hoặc lạm phát.

Nhưng ngày nay, mức nợ thậm chí đã tăng từ trước khi đại dịch xuất hiện. Từ thập niên 80, nợ công tại Mỹ, châu Âu và Nhật quý khách dạng đã tăng, chủ yếu do chi tiêu lương hưu và chăm sóc sức khỏe.

Sau chiến tranh, khi các nước phát triển giảm lương và kiểm soát giá cả, lạm phát đi xuống đã giúp giảm nợ. Tuy nhiên ngày nay, lạm phát chưa hề tăng tốc, cố chấp các chính sách kích thích khổng lồ.

Lãi suất thấp cũng góp mặt trong cả Thế chiến II và ngày nay. Sau Thế chiến II, Fed duy trì lãi suất ở mức thấp để giảm chi tiêu đi vay của chính phủ. ngày nay, Fed và Bộ Tài chính Mỹ không có sự phối hợp chính thức nào. Nhưng với nền tảng tăng trưởng thấp, thị trường lao động yếu và lạm phát thấp, hồ hết nhà băng trung ương coi kéo dài chính sách lãi suất thấp kỷ lục là thích hợp.

Dù vậy, các nền kinh tế phát triển có thể sẽ phải chấp nhận từ nay mức nợ công sẽ cao hơn. Các nhà băng trung ương toàn cầu đang mua vào lượng lớn trái phiếu chính phủ để hạ lãi suất dài hạn và xúc tiến tăng trưởng. Việc này đã giảm lượng lớn trái phiếu nằm trong tay người dân, dồn tiền lãi trở lại chính phủ.

Hơn 4.000 tỷ trong số 26.000 tỷ USD nợ chính phủ Mỹ hiện nằm trong tay Fed. nhà băng trung ương Nhật quý khách dạng cũng sở hữu hơn 4.000 tỷ USD trái phiếu chính phủ trong số 11.000 tỷ USD đang lưu hành. Nhật quý khách dạng chính là ví dụ cho thấy nợ có thể tăng trong dài hạn, lên trên 200% GDP, nhưng không gây ra khủng hoảng tài khóa.

Các nhà kinh tế học cho biết khi để các nhà băng trung ương nắm nhiều nợ, một số rủi ro và thử thách từ việc cai quản nợ sẽ được chuyển từ Bộ Tài chính sang nhà băng trung ương. “Tôi cho rằng các nhà băng trung ương vẫn sẽ làm tốt thôi, nhưng điều này cũng có thử thách”, Sheets cho biết, “Khi rơi vào tình huống đột ngột, luôn có rủi ro chuyện gì đó sẽ đi sai hướng. Đây là vấn đề chúng ta thi thoảng sẽ phải đương đầu”.

Hà Thu (theo WSJ)