2021 sẽ là năm khởi đầu của chu kỳ tăng trưởng mới

Hiệu ứng năm đầu nhiệm kỳ, các “liều thuốc xẻ” phát huy tác dụng, đầu tư và rủi ro cải thiện… khiến 2021 sẽ là năm mở đầu một chu kỳ tăng trưởng mới.

Covid-19 bùng nổ đã kéo năm 2020 xuống đáy của một chu kỳ kinh tế khi tăng trưởng của cả năm nay chỉ đạt 2,91% – mức thấp nhất một thập kỷ.

Tuy nhiên, nhờ kết quả chống dịch thành công và các gói kích thích kinh tế toàn diện đã làm cho mục tiêu kép: vừa chống dịch vừa phục hồi và phát triển kinh tế – xã hội của Chính phủ đạt được sự thành công. GDP quý IV tăng 4,48%, cao hơn con số 2,69% của Quý III đã làm cho xu hướng phục hồi kinh tế trở thành vững chắc hơn và năm 2021 có triển vọng sẽ mở đầu một chu kỳ tăng trưởng mới vì những đặc trưng sau đây.

Hiệu ứng năm đầu nhiệm kỳ

Đại Hội Đảng lần thứ XIII dự kiến được tổ chức đầu năm 2021, là sự kiện chính trị quan yếu và có tính quyết định của 5 năm tới. Những chủ trương, đường lối và chính sách nhưng mà Đại Hội đề ra sẽ trở thành định hướng quan yếu để phát triển quốc gia về mọi mặt, không giống nhau là kinh tế.

Mô hình tăng trưởng dựa trên thâm dụng lao động và tài nguyên, vốn đã thành công và góp phần vào quá trình phát triển quốc gia trong hơn 35 năm thực hiện thay đổi và hội nhập, giờ đã không còn thích hợp với điều kiện nội tại cũng như hoàn cảnh quốc tế trong thời kỳ mới.

Theo đó, khoa học công nghệ và thay đổi sáng tạo được xem là những trụ cột chính trong mô hình tăng trưởng mới của nền kinh tế VN. Điều này sẽ mở ra một thời đoạn phát triển tiếp theo với sự xúc tiến của những động lực kinh tế lần trước tiên được nhìn nhận này.

Mô hình và chính sách mới cần được điều hành vì tư duy thay đổi và sáng tạo. Sau Đại Hội, chính quyền từ trung ương tới địa phương sẽ có những nhà lãnh đạo mới. vững chắc trong năm trước tiên của nhiệm kỳ họ sẽ nỗ lực tối đa, thể hiện tài năng điều hành và lãnh đạo quốc gia bằng các giải pháp quyết liệt để thực hiện các đường lối, chủ trương nhưng mà Đại Hội đã đề ra. Chính vì vậy, năm 2021 có thể trở thành điểm bùng nổ của một chu kỳ tăng trưởng tiếp theo.

Người dân mua sắm tại siêu thị ở TP HCM. Ảnh: Như Quỳnh.

Người dân mua sắm tại siêu thị ở TP HCM. Ảnh: Như Quỳnh.

Các “liều thuốc xẻ” phát huy tác dụng

Giãn cách xã hội, tạm dừng các hoạt động kinh tế để chống dịch Covid-19 trong năm 2020 đã làm cho sức khoẻ của nền kinh tế vô cùng ốm yếu. Vì vậy, Chính phủ đã tung ra rất nhiều gói tương trợ, giảm đau và kích thích kinh tế, ví như các liều thuốc xẻ.

Các gói cứu trợ từ trực tiếp tới gián tiếp cho người lao động, khu vực doanh nghiệp, kích nhà xí sử dụng nội địa trên diện rộng, tăng nhanh đầu tư công và tăng cường xuất khẩu. Chính sách tiền tệ và tài khoá cũng được nới lỏng tối đa. Gói đầu tư công hơn 700.000 tỷ đồng đã được giải ngân hơn 70% và các dự án đang được đốc thúc ngày đêm để đảm bảo tiến độ.

Nhưng thể trạng ốm yếu của nền kinh tế lúc đó không thể thu nhận toàn bộ các gói tương trợ và kích thích này. Các nguồn vốn trên phần lớn còn tồn đọng lại trong các kênh truyền dẫn, tạo ra một hiệu ứng dòng vốn giá rẻ. Vì vậy, đây sẽ là những động lực rất mạnh để cộng hưởng với các yếu tố cơ chế chính sách cởi mở nêu trên, xúc tiến nền kinh tế chuyển động và mở đầu tăng tốc trong năm 2021.

Khẩu vị rủi ro được cải thiện

Suốt năm 2020, diễn biến cô động của dịch bệnh và các giải pháp ứng phó như giãn cách xã hội, phong toả nền kinh tế đã khiến nhiều người sợ hãi. Và không có một chính sách kích thích kinh tế nào chống được sự sợ hãi đó trừ phi người ta tin rằng dịch bệnh đã thực sự được kiểm soát và đẩy lùi. Việc thử nghiệm vaccine, nếu thành công trên người sẽ được tiêm chủng rộng rãi trong năm 2021 như một sự đảm bảo mọi thứ đã an toàn cho tập thể.

Khi đó, vững chắc nhiều người sẽ lao vào công việc, quyết tâm hơn, nỗ lực hơn để bù đắp cho những thiếu hụt và mất mát của năm cũ. Điều này làm cho các hoạt động kinh tế sẽ trở thành sôi động trong năm tới. Các dự án kinh doanh, kế hoạch, quyết định đầu tư vì Covid-19 trước đây phải tạm hoãn, hoặc vì các ràng buộc về điều kiện tài chính – tín dụng làm cho tính khả thi bị mất đi thì giờ đây hoàn toàn có thời cơ để tái phát động, với một nỗ lực và quyết tâm mạnh hơn.

Điều quan yếu là hiệu ứng tâm lý và yếu tố hành vi lúc này sẽ làm cho người ta sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao hơn vì nỗi sợ hãi đã bị xua tan và lòng tin vào môi trường vĩ mô được cải thiện đáng kể với các tín hiệu sáng sủa nêu trên.

Quyết tâm cao, dám chấp nhận rủi ro hơn, tâm lý nỗ lực thích ứng với “trạng thái tầm thường mới” được cộng hưởng, xúc tiến vì các chính sách kinh tế cởi mở, điều kiện tài chính – tín dụng nới lỏng, vốn và các điều kiện đầu vào của sinh sản – kinh doanh được làm cho đơn giản hơn. Những điều này sẽ tạo ra một quá trình phục hồi vững chắc và tăng trưởng ổn định. Quá trình đó nếu được duy trì tốt sẽ tạo một sự chuyển động quan yếu cho nền kinh tế trong một thời đoạn mới.

Một góc Xa lộ Hà Nội (quận 2) hướng về trung tâm TP HCM. Ảnh: Quỳnh Trần.

Một góc Xa lộ Hà Nội (quận 2) hướng về trung tâm TP HCM. Ảnh: Quỳnh Trần.

Một thế hệ doanh nghiệp mới

Covid-19 quét qua toàn bộ nền kinh tế toàn cầu và VN như một cuộc sàn lọc thẳng cánh và loại trừ đớn đau với các doanh nghiệp. Luật tiến hoá thật khắc nghiệt nhưng nó mang lại sự phát triển. Những tổ chức, tổ chức không trụ được đã bị giải thể, vỡ nợ nhưng không chỉ có thế cũng có hàng nghìn doanh nghiệp được xây dựng mới cũng như rất nhiều doanh nghiệp đã chuyển đổi mô hình kinh doanh, hình thức hoạt động một cách thành công.

tiêu biểu như một doanh nghiệp nổi tiếng với hệ thống phân phối smartphone di động và hàng điện tử trên toàn quốc đã cho ra đời dịch vụ “đi chợ thay khách du lịch – giao hàng tận nơi” trong một khoảng thời kì rất ngắn để thích ứng với tình trạng giãn cách xã hội làm cho các khu chợ bán lẻ gần như tê liệt.

Hay như nhiều nông dân từ chỗ chưa thân thuộc với internet đã buộc phải tìm hiểu để có thể sử dụng mạng xã hội truyền bá và giao thiệp hàng nông sản trong thời đoạn cách ly chống dịch. Và việc các doanh nghiệp gỗ từ chỗ chỉ xuất vật liệu sang thị trường Trung Quốc đã chuyển sang sinh sản ra thành phẩm với chất lượng và mẫu mã tốt hơn để đoạt được các thị trường khó tính khó nết hay tiêu sử dụng trong nước…Đó là những ví dụ cho thấy Covid-19 đang tạo ra một sự phát triển doanh nghiệp mới tốt hơn.

Một khảo sát được thực hiện vì nhà băng toàn cầu và Tổng Cục Thống Kê VN cho thấy, tính tới tháng 9 năm nay có hơn 60% doanh nghiệp trong mẫu khảo sát đã tiến hành chuyển đổi số thành công để thích ứng với bối cảnh bất ổn của môi trường kinh doanh do tác động của Covid-19. Thập niên tới đã tạo ra sức ép nhưng cũng mang lại nhiều thời cơ cho các doanh nghiệp và mô hình kinh doanh kiểu mới.

Các ý tưởng, mô hình kinh doanh sáng tạo được xúc tiến, khích lệ vì cơ chế chính sách đột phá, được tương trợ vì các nguồn vốn đầu tư giá rẻ, được hấp thụ vì sự phục hồi của tổng cầu sẽ thôi thúc ra đời một thế hệ doanh nghiệp mới. Thế hệ doanh nghiệp này vững chắc sẽ tạo ra một chu kỳ tăng trưởng mới.

PGS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo
Giảng viên Đại học Kinh Tế TP HCM