2020 – Năm thăng hoa của chứng khoán

Covid-19 tạo ra một năm nhiều cảm xúc cho chứng khoán, không chỉ ở các lần lao dốc, lập đỉnh nhưng còn cho thấy sức mạnh của nhà đầu tư cá nhân và những phiên không thể giao du vì “quá nhiều tiền”.

Bùng nổ nhà đầu tư F0

Nhà đầu tư F0 hay “nhà đầu tư số 0” là khái niệm để chỉ nhóm nhà đầu tư mới, những người không thông thạo thị trường, không có kinh nghiệm, không người dẫn dắt.

Nhà đầu tư giao dịch trực tuyến tại một công ty chứng khoán cuối tháng 4. Ảnh:Quỳnh Trần.

Nhà đầu tư giao du trực tuyến tại một doanh nghiệp chứng khoán cuối tháng 4. Ảnh:Quỳnh Trần.

Số liệu từ Trung tâm lưu ký chứng khoán (VSD) cho thấy, nhà đầu tư cá nhân trong nước mở mới hơn 41.000 tài khoản trong tháng 11, tăng 13% so với tháng trước. Đây là con số kỷ lục, vượt qua cả mức 40.500 tài khoản cá nhân mở mới trong tháng 3/2018, một tháng trước khi VN-Index lập đỉnh lịch sử 1.200 điểm.

Tuy nhiên, “kỷ lục” về số nhà đầu tư cá nhân không chỉ là thành tích của tháng 11 nhưng đã xuất hiện liên tục từ tháng 3 năm nay. Đồ thị về số lượng tài khoản mở mỗi tháng trong nửa cuối năm nay gấp đôi so với mức trung bình năm trước.

Sự chênh lệch này phần lớn tới từ những khách hàng mới, các nhà đầu tư F0. Trung Hiếu, môi giới của một doanh nghiệp chứng khoán kể, công việc chính của anh là tìm kiếm khách hàng, tư vấn và tương trợ giao du chứng khoán. Nhưng nửa cuối năm nay, anh chỉ cần làm nhị nghiệp vụ. Anh không cần làm gì khách cũng tự tới, kể cả khách VIP.

“Họ là công chức, doanh nhân, bác bỏ sỹ, lao động tự do, nhiều người chưa từng tham gia thị trường. Nhưng lý do tới với chứng khoán thì giống nhau, vì không muốn để tiền trong nhà băng chịu lãi thấp, trong khi kênh đầu tư này đang thực sự nóng”, Hiếu nói.

chủ toạ Dragon Capital Dominic Scriven, một trong những nhà đầu tư ngoại trước tiên và thông thạo chứng khoán VN, cho rằng đây cũng là sự phản ứng logic trước làn sóng thay đổi chính sách tài khoá, tiền tệ. “Họ phản ứng nhạy bén để tự bảo vệ đồng vốn của mình. Họ không hẳn chỉ lao vào thị trường ngắn hạn và có cơ sở để tin họ sẽ tồn tại, trở thành xu hướng lâu dài trên thị trường”, ông Dominic trả lời VnExpress.

Lãi suất thời kì qua đã giảm liên tục do dư thừa thanh khoản. Ngoài ra, sức nóng của kênh đầu tư này cũng là động lực thôi thúc nhiều người lần đầu tham gia thị trường. Nhịp hồi phục từ mức đáy cuối tháng 3 tới hết quý II và nhịp tăng trong nửa cuối năm giúp nhiều mã chứng khoán đạt tỷ suất sinh lời vài chục xác suất, thậm chí tính bằng lần. Điều này kích hoạt thèm muốn làm giàu của những người đứng ngoài thị trường.

Khác với nhà đầu tư cá nhân, khối ngoại lại có xu hướng trái lại. Sau 3 năm liên tục mua ròng rã, cố chấp những tiến công giá sáng sủa và tích cực về thị trường VN, khối ngoại vẫn liên tục bán ra. Tính từ đầu năm, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng rã cổ phiếu gần 18.500 tỷ đồng trên HoSE. Nếu loại trừ giao du thỏa thuận, con số này thậm chí còn hơn gấp đôi.

Thực trạng này, theo các chuyên gia, là một làn sóng tháo chạy khỏi các thị trường mới nổi, không riêng VN. Xu hướng này khởi đầu từ đầu năm khi chứng khoán Mỹ liên tục lập đỉnh và các quỹ đầu tư lớn chọn thị trường này là nơi đầu tư chính. Sự dịch chuyển ngày một tăng khi biến cố ngoài dự báo là Covid-19 xảy ra, khiến những thị trường mới nổi, vốn được tiến công giá rủi ro cao, bị rút vốn triệt để hơn.

Trong bối cảnh các thành viên thị trường, như khối ngoại, thậm chí cả tự doanh các doanh nghiệp chứng khoán bán ra, nhiều phiên VN-Index vẫn giữ sắc xanh nhờ lực cầu từ nhà đầu tư cá nhân. Chính sự xuất hiện của F0 đã trở thành đối trọng với lực bán ròng rã của khối ngoại. Thanh khoản thị trường, vì thế, cũng liên tục xác lập kỷ lục mới.

Nghẽn hệ thống

Khi dòng tiền từ nhà đầu tư cá nhân đổ về nhiều, đi kèm với khối lượng các lệnh đặt nhỏ lẻ nhiều, cũng là lúc hệ thống bị quá tải. Nếu F0 là điểm cộng cho sự thú vị của kênh đầu tư chứng khoán, sự dịch chuyển dòng tiền từ kênh tiết kiệm sang thị trường vồn, những trục trặc về giao du trong thời đoạn thị trường thăng hoa nhất lại là điểm trừ.

Tình trạng này không tới từ một thời khắc khăng khăng trong phiên nhưng thường xảy ra khi dòng tiền vào thị trường quá lớn. Ngưỡng giao du 13.000-14.000 tỷ đồng trở thành cột mốc khiến nhiều người lo lắng, vì khi thanh khoản đạt tới ngưỡng này, tình trạng “tắc” hệ thống giao du lại diễn ra.

Lần trước tiên tình trạng này diễn ra ngày 17/12, giao du ngắt quãng trong phiên khớp lệnh xác định giá đóng cửa (ATC). Lần tiếp theo, thanh khoản bị chững lại trước khi đóng cửa 30 phút nhưng tới lần gần nhất là phiên 24/12, tình trạng nghẽn giao du xảy ra trong cả phiên chiều.

Cột màu xanh da trời biểu thị thanh khoản của thị trường phiên 24/12 đã dừng đột ngột từ 11h30, hiện tượng xuất hiện nhiều trong các phiên gần đây khi dòng tiền đổ vào thị trường lớn, số lệnh mua bán kỷ lục. Ảnh: VNDirect.

Cột màu xanh da trời biểu thị thanh khoản của thị trường phiên 24/12 đã dừng đột ngột từ 11h30, hiện tượng xuất hiện nhiều trong các phiên gần đây khi dòng tiền đổ vào thị trường lớn, số lệnh mua bán kỷ lục. Ảnh: VNDirect.

Trước tình trạng trên, lãnh đạo Sở HoSE vẫn nhiều lần lên tiếng khẳng định “hệ thống không lỗi, vẫn giao du thông thường” trong khi từ phiên 17/12 tới nay, các doanh nghiệp chứng khoán liên tục phản ánh hệ thống gặp sự cố gián đoạn nhận kết quả từ HoSE dẫn tới không thể chuyển lệnh hoặc kết quả chưa được cập nhật.

Theo ông Lê Hải Trà, thành viên phụ trách Hội đồng quản trị HoSE, so với mức đáy, VN-Index tới nay đã tăng hơn 60% nhưng số lượng lệnh giao du từ 20 doanh nghiệp chứng khoán hàng đầu thị trường có nơi tăng 12 lần. Một số doanh nghiệp còn sử dụng thuật toán và robot để giao du “khiến lệnh tăng như sóng thần nên HoSE không thể kiểm soát”.

Điều này, theo nhiều chuyên gia, xuất phát từ yếu tố khách quan khi dòng tiền trên thị trường quá đột biến. Nhưng thực trạng này cũng cho thấy những giới hạn của hệ thống giao du ngày nay. Hệ thống không lỗi nhưng vấn đề nằm ở quy mô dữ liệu tối đa có thể tiếp nhận.

Tình trạng này khiến không ít nhà đầu tư trên thị trường cảm thấy nản lòng, vì lúc cần thì không mua bán được. Tuy nhiên, tình trạng nghẽn, ở tầm nhìn tích cực, cũng nhiều lần “cứu thua” thị trường, giảm nhịp độ giao du.

Sau khi VN-Index vượt ngưỡng 1.000 điểm nửa cuối tháng 11, thanh khoản của thị trường tăng đột biến. Những ngày đầu, con số thanh khoản 10.000 tỷ đồng trở thành đề tài được quan tâm, vì trước đây chỉ có những phiên thỏa thuận đột biến mới đạt được. Nhưng càng về sau, nhà đầu tư càng quen dần và thấy “thông thường” với trạng thái mới.

Chính điều này cũng gợi nhớ cho những người đã theo thị trường từ thời đoạn đầu về thời kỳ “người người chơi chứng, nhà nhà chơi chứng” thời đoạn 2006-2007.

Ông Nguyễn Đức Hùng Linh, Phó tổng giám đốc kiêm Giám đốc đầu tư của doanh nghiệp thống trị quỹ PVI kể rằng, người tài xế cách đây 5, 6 năm vừa nhắn tin chỉ để hỏi, “đang cầm cố phiếu có nên bán, có mã nào thích hợp để mua”.

Dù chứng khoán đã đi vào từng ngõ ngóc, mọi từng lớp nhưng chuyên gia Nguyễn Đức Hùng Linh thừa nhận, thực tế này cũng mang tới sự lo ngại. “Kinh nghiệm tôi từng trải qua ở cuộc khủng hoảng thập kỷ trước. Khi ai cũng lao vào chứng khoán, chúng ta cần cân nhắc, có cái nhìn tỉnh táo về thị trường”, ông Linh cho biết

Minh Sơn